Ankilozan spondilit, özellikle omurga ile leğen kemiğinin birleştiği sakroiliak eklemleri ve zaman içerisinde omurgayı etkileyebilen kronik, iltihaplı romatizmal bir hastalıktır. Hastalıkta bağışıklık sistemiyle ilişkili iltihabi süreç eklem ve bağ dokularında ağrı ile sertliğe yol açabilir. İleri vakalarda omurlar arasında yeni kemik oluşumu gelişebilir ve omurganın bazı bölümleri birbirine kaynayarak hareket kabiliyetini azaltabilir.

Ankilozan spondilit günümüzde aksiyel spondiloartrit adı verilen daha geniş hastalık grubunun içerisinde değerlendirilir. Röntgende sakroiliak eklem değişiklikleri görülüyorsa radyografik aksiyel spondiloartrit, yani klasik ankilozan spondilit tanımı kullanılabilir. Henüz röntgende değişiklik oluşmamış ancak klinik bulgular ve bazen MR ile iltihap gösterilebilen hastalar ise non-radyografik aksiyel spondiloartrit grubunda değerlendirilebilir.

Ankilozan spondilit yalnızca bir bel ağrısı hastalığı değildir. Kalça, diz, ayak bileği ve topuk gibi bölgeleri etkileyebildiği gibi gözde üveit, bağırsaklarda inflamatuvar bağırsak hastalığı ve ciltte sedef hastalığı gibi omurga dışındaki sorunlarla da ilişkili olabilir.

Ankilozan Spondilit Hakkında Kısa Cevaplar

Soru	Kısa cevap
Ankilozan spondilit nedir?	Omurga ve sakroiliak eklemleri başta olmak üzere vücudu etkileyebilen kronik iltihaplı romatizmal hastalıktır
Bulaşıcı mı?	Hayır
Kanser midir?	Hayır
Romatizma mıdır?	Evet, inflamatuvar romatizmal hastalıklar grubundadır
Neden olur?	Kesin nedeni bilinmez; genetik ve çevresel faktörlerin birlikte rol oynadığı düşünülür
HLA-B27 nedir?	Hastalık riskini artıran önemli genetik belirteçlerden biridir
HLA-B27 pozitif olan herkes hasta olur mu?	Hayır
En tipik belirti nedir?	Özellikle genç yaşta başlayan, dinlenmeyle kötüleşip hareketle rahatlayan bel-kalça ağrısı ve sabah tutukluğu
Hangi doktora gidilir?	Romatoloji
MR’da çıkar mı?	Erken dönemde sakroiliak eklem iltihabını göstermede MR önemli olabilir
Röntgende çıkar mı?	İleri değişiklikler görülebilir ancak erken dönemde röntgen normal olabilir
Kan tahlilinde belli olur mu?	Tek başına bir kan testi tanı koydurmaz
Tamamen geçer mi?	Günümüzde kesin kür sağlayan bir tedavi yoktur ancak hastalık çoğu kişide başarılı biçimde kontrol edilebilir
Omurga mutlaka kaynar mı?	Hayır
Felç yapar mı?	Tipik seyri bu değildir; ciddi nörolojik komplikasyonlar nadirdir
Öldürür mü?	Genellikle doğrudan ölümcül değildir; modern tedavilerle yaşam beklentisi çoğu hastada belirgin etkilenmez
Spor yapılır mı?	Evet; uygun egzersiz ve fizyoterapi tedavinin temel parçalarındandır

Ankilozan Spondilit Vücutta Nerede Başlar?

Hastalığın en önemli bölgelerinden biri sakroiliak eklemlerdir. Sakroiliak eklemler, omurganın altındaki sakrum kemiği ile pelvis arasında bulunur.

Bu eklemlerde ortaya çıkan iltihaba:

sakroiliit adı verilir. Ankilozan spondilit hastalarının önemli bir bölümünde belin en alt kısmında ve kalça çevresinde hissedilen ağrının kaynağı sakroiliak eklemlerdeki iltihaptır. Hastalık ilerledikçe omurganın diğer eklem ve bağ bölgeleri de etkilenebilir.

Bu nedenle kişi ağrısını bazen doğrudan belinde değil:

• Sağ kalçada,
• Sol kalçada,
• İki kalça arasında,
• Kuyruk sokumuna yakın bölgede

hissedebilir. Bazı kişilerde ağrı zaman zaman sağ ve sol kalça arasında yer değiştirebilir.

Ankilozan Spondilit Nasıl Başlar?

Ankilozan spondilit çoğunlukla bir sabah aniden ortaya çıkan bir hastalık değildir. Belirtiler genellikle aylar veya yıllar içerisinde yavaş yavaş gelişir. İlk belirtiler sıklıkla genç erişkinlik döneminde ortaya çıkar. NHS, belirtilerin çoğunlukla 18–40 yaş arasında başladığını; NIH ise hastaların büyük bölümünde belirtilerin 45 yaşından önce geliştiğini belirtmektedir.

Tipik başlangıç şöyle olabilir:

Kişi önce zaman zaman bel veya kalça ağrısı hisseder.

Başlangıçta:

“Yanlış yatmışım.”

“Belimi incittim.”

“Uzun süre oturduğum için oldu.”

diye düşünebilir. Ancak zaman içerisinde ağrının alışılmış mekanik bel ağrısından farklı bazı özellikleri ortaya çıkar.

Özellikle: dinlenince artması ve hareket edince azalması ankilozan spondilit açısından dikkat çekici bir özelliktir.

Ankilozan Spondilit Bel Ağrısı Nasıl Olur?

Ankilozan spondilitte görülen ağrıya genellikle inflamatuvar bel ağrısı denir. En dikkat çekici özellikleri şunlardır:

• Genç yaşta başlaması,
• Yavaş yavaş ortaya çıkması,
• Uzun süre devam etmesi,
• Sabahları daha kötü olması,
• Sabah tutukluğu oluşturması,
• Dinlenmeyle geçmemesi,
• Uzun süre oturunca artması,
• Gece uykudan uyandırabilmesi,
• Hareket ve egzersizle rahatlaması,
• Kalça çevresinde hissedilebilmesi.

Bu durum sıradan bel ağrısından oldukça farklı olabilir.

Mekanik Bel Ağrısı ile Ankilozan Spondilit Ağrısı Arasındaki Fark

Özellik	Mekanik bel ağrısı	Ankilozan spondilit tipi ağrı
Dinlenmek	Genellikle rahatlatır	Ağrıyı artırabilir
Hareket etmek	Ağrıyı artırabilir	Genellikle rahatlatır
Sabah tutukluğu	Daha kısa veya olmayabilir	Belirgin olabilir
Gece ağrısı	Daha az tipiktir	Olabilir ve uykudan uyandırabilir
Başlangıç yaşı	Her yaş	Genellikle genç yaş
Seyir	Yaralanmayla başlayabilir	Genellikle yavaş gelişir

Bu tablo tanı koydurmaz. Çünkü bel fıtığı, kas sorunları ve diğer romatizmal hastalıklar farklı biçimlerde belirti verebilir.

Sabah Tutukluğu Nedir?

Ankilozan spondilit hastalarının sık kullandığı ifadelerden biri:

“Sabah kalkınca belimi doğrultamıyorum.”

şeklindedir.

Gece boyunca uzun süre hareketsiz kalınması nedeniyle iltihaplı bölgelerde sertlik daha belirgin hissedilebilir. Hasta sabah:

• Belini döndürmekte,
• Eğilmekte,
• Yataktan kalkmakta,
• Ayakkabı veya çorap giymekte

zorlanabilir. Hareket ettikçe ve vücut açıldıkça tutukluk azalabilir. Gece ve sabah şikâyetlerinin belirgin olması ankilozan spondilit için sık görülen özellikler arasındadır.

Ankilozan Spondilit Neden Olur?

Ankilozan spondilitin kesin nedeni halen bilinmemektedir.

Araştırmalar genetik yatkınlık ile çevresel faktörlerin birlikte rol oynadığını göstermektedir.

Hastalıkla en güçlü ilişkisi bilinen genetik faktörlerden biri:

HLA-B27

olarak adlandırılan genetik özelliktir. Ancak burada önemli bir nokta vardır:

HLA-B27 pozitif olmak ankilozan spondilit hastası olmak anlamına gelmez.

HLA-B27 taşıyan çok sayıda insan hayatı boyunca ankilozan spondilit geliştirmez. Aynı şekilde ankilozan spondilit olan bazı kişilerde HLA-B27 negatif olabilir.

HLA-B27 Nedir?

HLA-B27 bağışıklık sisteminin çalışma biçimiyle ilişkili genetik bir belirteçtir. Ankilozan spondilit şüphesinde doktor tarafından kan testiyle araştırılabilir.

Ancak:

HLA-B27 testi tek başına ankilozan spondilit tanısı koymaz.

Örneğin:

HLA-B27 pozitif + hiçbir şikâyet yok

durumunda kişinin ankilozan spondilit hastası olduğu söylenemez. Aynı şekilde:

HLA-B27 negatif

olmak da hastalığı tamamen dışlamaz. Tanı bütün bulguların birlikte değerlendirilmesiyle konur.

Ankilozan Spondilit Genetik mi?

Genetik yatkınlık önemlidir. Ailesinde ankilozan spondilit bulunan kişilerin hastalığı geliştirme ihtimali toplum ortalamasından daha yüksektir.

Ancak hastalık:

“Babada varsa kesin çocuğa geçer.”

şeklinde doğrudan kalıtılan basit bir genetik hastalık değildir.

HLA-B27 anne veya babadan çocuğa aktarılabilir ancak genin aktarılması hastalığın kesin ortaya çıkacağı anlamına gelmez.

Ankilozan Spondilit Bulaşıcı mı?

Hayır. Ankilozan spondilit:

• Sarılmakla,
• Öpüşmekle,
• Aynı ortamda bulunmakla,
• Cinsel ilişkiyle,
• Kan yoluyla,
• Aynı tabaktan yemekle

bulaşmaz. Bir enfeksiyon hastalığı değildir. Kronik inflamatuvar romatizmal bir hastalıktır.

Ankilozan Spondilit Belirtileri Nelerdir?

En sık görülen ankilozan spondilit belirtileri arasında:

• Bel ağrısı,
• Kalça ağrısı,
• Sabah tutukluğu,
• Gece bel ağrısı,
• Hareketle rahatlama,
• Uzun süre oturunca sertleşme,
• Boyun tutulması,
• Sırt ağrısı,
• Kalça ekleminde ağrı,
• Diz ağrısı veya şişmesi,
• Topuk ağrısı,
• Aşil tendonunda ağrı,
• Kaburgalarda hassasiyet,
• Derin nefes alırken göğüs kafesinde zorlanma,
• Yorgunluk,
• Gözde kızarıklık ve ağrı

bulunabilir. Ancak her hastada bütün belirtiler görülmez.

Ankilozan Spondilit Topuk Ağrısı Yapar mı?

Evet. Hastalık yalnızca eklem yüzeylerini değil, tendon veya bağların kemiğe yapıştığı bölgeleri de etkileyebilir. Bu bölgedeki iltihaba: entezit denir.

Entezitin sık görüldüğü bölgelerden biri Aşil tendonunun topuk kemiğine bağlandığı bölgedir. Ayrıca ayak tabanında, topuk altında ve kaburgaların göğüs kemiğine bağlandığı noktalarda da entezit oluşabilir.

Bu nedenle özellikle genç bir kişide:

uzun süredir bel ağrısı + sabah tutukluğu + topuk ağrısı bir arada bulunuyorsa romatolojik değerlendirme anlamlı olabilir.

Ankilozan Spondilit Gözleri Etkiler mi?

Evet. Ankilozan spondilitin omurga dışında en önemli komplikasyonlarından biri: akut anterior üveit veya irit olarak adlandırılan göz iltihabıdır.

Belirtileri genellikle:

• Tek gözde kızarıklık,
• Göz ağrısı,
• Işığa bakamama,
• Işık hassasiyeti,
• Bulanık görme

şeklinde ortaya çıkabilir.

Önemli

Ankilozan spondilit hastasında aniden kızaran, ağrıyan ve ışığa hassas hale gelen göz sıradan göz kızarıklığı olarak görülmemelidir.

Üveit hızlı değerlendirme ve tedavi gerektirir çünkü tedavi edilmezse görme üzerinde kalıcı sorunlara yol açabilir.

Ankilozan Spondilit Bağırsakları Etkiler mi?

Ankilozan spondilit ile inflamatuvar bağırsak hastalıkları arasında ilişki vardır.

Özellikle:

• Crohn hastalığı,
• Ülseratif kolit

ankilozan spondilit ve diğer aksiyel spondiloartrit türleriyle birlikte görülebilir.

Bu nedenle hastada:

• Uzun süren ishal,
• Kanlı dışkılama,
• Karın ağrısı,
• Açıklanamayan kilo kaybı

gibi belirtiler varsa doktora bildirilmelidir.

Ankilozan Spondilit Sedef Hastalığıyla İlişkili mi?

Evet. Spondiloartrit ailesinin önemli üyelerinden biri psöriatik artrit, yani sedef romatizmasıdır.

Ankilozan spondilit veya aksiyel spondiloartrit bulunan bazı kişilerde psoriasis, yani sedef hastalığı da bulunabilir. Bu bilgi tedavi seçimini de etkileyebilir.

Örneğin güncel ASAS-EULAR önerilerinde belirgin psoriasis bulunan bazı hastalarda IL-17 inhibitörleri, tekrarlayan üveit veya inflamatuvar bağırsak hastalığında ise belirli TNF inhibitörlerinin tercih edilmesi gündeme gelebilir. Tedavi seçimi romatoloji uzmanı tarafından hastaya özel yapılır.

Ankilozan Spondilit Göğüs Ağrısı Yapar mı?

Evet. Kaburgaların omurgaya veya göğüs kemiğine bağlandığı eklemler ve entezis bölgeleri etkilenebilir.

Bunun sonucunda kişi:

• Göğüs kafesinde ağrı,
• Derin nefes alırken rahatsızlık,
• Göğsü tam genişletememe

hissedebilir. Ancak göğüs ağrısı her zaman romatizmaya bağlanmamalıdır.

Özellikle yeni başlayan şiddetli göğüs ağrısı, nefes darlığı, terleme veya baskı hissi gibi durumlarda kalp ve akciğer kaynaklı acil nedenler de değerlendirilmelidir.

Ankilozan Spondilit Boynu Etkiler mi?

Evet. Hastalık ilerledikçe belden başlayarak sırt ve boyun omurlarını da etkileyebilir. Uzun süren ve kontrol edilemeyen hastalıkta:

• Boyun hareketlerinde azalma,
• Başın sağa-sola çevrilmesinde zorlanma,
• Sırtın öne eğilmesi,
• Omurga esnekliğinin azalması

görülebilir. Ancak erken tanı ve modern tedaviler nedeniyle her hastada bu ileri tablo gelişmez.

Omurlar Neden Birbirine Kaynar?

Hastalıkta sürekli iltihap oluşan bölgelerde vücut zaman içerisinde tamir sürecine girer. Bu süreç bazı hastalarda yeni kemik oluşumuna neden olabilir. Omurlar arasında oluşan kemik köprüleri zamanla birleştiğinde omurganın hareketi azalabilir.

Bu olaya:

ankiloz

adı verilir.

Hastalığın “ankilozan” kelimesi de buradan gelir.

İleri olgularda omurganın röntgen görüntüsü halk arasında:

“bambu omurga”

şeklinde tanımlanan görünüme ulaşabilir.

Ancak ankilozan spondilit tanısı alan herkesin omurgası kaynamaz. Hastalığın seyri kişiden kişiye büyük farklılık gösterir.

Ankilozan Spondilit Kamburluk Yapar mı?

İleri ve uzun süre kontrolsüz seyreden hastalıkta omurganın esnekliği azalabilir ve kişinin duruşu öne doğru sabitlenebilir.

Bu durum özellikle omurlar arasında kaynaşma oluştuğunda belirginleşebilir.

Ancak günümüzde:

• Erken tanı,
• Düzenli egzersiz,
• Fizyoterapi,
• Etkili ilaç tedavileri

sayesinde ciddi postür bozukluğunu önlemek veya geciktirmek geçmişe göre daha mümkündür.

Ankilozan Spondilit Nasıl Teşhis Edilir?

Tek bir test:

“Ankilozan spondilit var.”

dedirtmez.

Tanıda romatoloji uzmanı birlikte şu bilgileri değerlendirir:

• Şikâyetlerin başlangıç yaşı,
• Bel ağrısının özelliği,
• Sabah tutukluğu,
• Gece ağrısı,
• Hareketle düzelme,
• Aile öyküsü,
• Fizik muayene,
• HLA-B27,
• CRP ve diğer kan testleri,
• Sakroiliak eklem röntgeni,
• MR görüntüleme,
• Göz, bağırsak veya deri belirtileri.

NIH, ankilozan spondilit için günümüzde tek başına tanı koyan bir laboratuvar testi bulunmadığını açıkça belirtmektedir.

Ankilozan Spondilit Kan Tahlilinde Çıkar mı?

Doğrudan:

“Bu test yüksekse kesin ankilozan spondilit.”

diyebileceğimiz tek bir kan testi yoktur.

Doktorlar:

CRP ve ESR/sedimantasyon

gibi inflamasyon belirteçlerine bakabilir.

Ayrıca HLA-B27 testi yapılabilir.

Ancak hastalık mevcut olduğu halde iltihap belirteçlerinin her zaman yüksek olması gerekmez.

Bu nedenle normal kan sonuçları tek başına hastalığı dışlamak için yeterli değildir. Tanı klinik bulgular ve görüntülemeyle birlikte değerlendirilir.

HLA-B27 Pozitif Çıkarsa Ne Olur?

HLA-B27 pozitiflik doktor için tanıya yardımcı bir ipucudur.

Ancak:

HLA-B27 pozitif = kesin ankilozan spondilit

değildir. Bir kişi tamamen sağlıklı olduğu halde HLA-B27 pozitif olabilir.

Bu nedenle sonucu internetten değerlendirip kişinin kendisine tanı koyması doğru değildir.

Ankilozan Spondilit MR’da Belli Olur mu?

Evet, özellikle erken hastalıkta MR çok değerli olabilir.

Röntgende henüz kalıcı kemik değişiklikleri görülmeden önce MR, sakroiliak eklemde aktif inflamasyon belirtilerini gösterebilir.

Bu nedenle hasta:

• Genç,
• Tipik inflamatuvar bel ağrısına sahip,
• Sabahları tutuk,
• Röntgeni normal

olsa bile hastalık tamamen dışlanmış sayılmayabilir. Romatoloji uzmanı gerekli görürse sakroiliak eklem MR’ı isteyebilir.

Röntgen Normal Çıkarsa Hastalık Yok mu?

Hayır.

Ankilozan spondilitte röntgen değişikliklerinin oluşması yıllar sürebilir.

NIH, kişinin hastalığı yıllardır bulunmasına rağmen röntgen değişikliklerinin henüz görünmeyebileceğini belirtmektedir.

Bu durum modern aksiyel spondiloartrit kavramının neden önemli olduğunu açıklamaktadır.

Röntgende değişiklik yokken hastalık mevcut olabilir.

Ankilozan Spondilit Tedavisi Var mı?

Evet. Hastalığın bugün için kesin olarak ortadan kaldırılmasını sağlayan bir kür bulunmasa da etkili tedavi seçenekleri vardır.

Tedavinin hedefleri:

• Ağrıyı azaltmak,
• Sabah tutukluğunu azaltmak,
• İltihabı kontrol etmek,
• Omurga hareketini korumak,
• Duruş bozukluğunu önlemek,
• Günlük yaşam kalitesini korumak,
• Hastalığın ilerlemesini mümkün olduğunca azaltmak

şeklindedir.

Tedavi genellikle:

egzersiz + fizyoterapi + ilaç tedavisi

üzerine kurulur.

Ankilozan Spondilit İçin Egzersiz Neden Bu Kadar Önemli?

Ankilozan spondilit, egzersizin tedavinin doğrudan bir parçası olduğu hastalıklardan biridir.

Hareketsiz kalmak:

• Sertliği,
• Hareket kaybını,
• Postür sorunlarını

artırabilir. Düzenli egzersiz ise:

• Omurga hareket açıklığını korumaya,
• Duruşu geliştirmeye,
• Kasları güçlendirmeye,
• Ağrı ve sertliği azaltmaya

yardımcı olabilir.

Fizyoterapist kişiye özel:

• Esneme,
• Omurga hareketleri,
• Postür egzersizleri,
• Kuvvet çalışmaları,
• Solunum ve göğüs kafesi egzersizleri

planlayabilir.

Yüzme Ankilozan Spondilite İyi Gelir mi?

Yüzme birçok hasta için uygun bir egzersiz olabilir çünkü eklemlere fazla yük bindirmeden bütün vücudun çalışmasını sağlar.

NHS de yüzme ve su içindeki egzersizleri ankilozan spondilitte kullanılabilecek fiziksel aktiviteler arasında göstermektedir.

Ancak:

“Ankilozan spondilit hastası kesin şu sporu yapmalıdır.”

şeklinde herkese uygun tek program yoktur.

Özellikle ciddi omurga deformitesi veya kemik erimesi olan hastalar egzersiz programını fizyoterapist ve romatoloji uzmanıyla belirlemelidir.

Ankilozan Spondilit İlaçları Nelerdir?

İlaç tedavisi hastalığın şiddetine göre değişir.

Başlıca tedavi grupları:

NSAİİ – İltihap Giderici Ağrı Kesiciler

Steroid olmayan antiinflamatuvar ilaçlar genellikle ilk kullanılan ilaç gruplarındandır.

Bu ilaçlar:

• Ağrıyı,
• Sabah tutukluğunu,
• İltihabı

azaltabilir.

Ancak mide, böbrek, kalp-damar sistemi ve diğer yan etkiler nedeniyle uzun süre doktor kontrolü dışında kullanılmamalıdır.

Biyolojik İlaçlar

Hastalığı yeterince kontrol edilemeyen hastalarda biyolojik tedavilere geçilebilir.

Bunlar bağışıklık sistemindeki belirli iltihap yollarını hedefler.

En önemli gruplar:

TNF inhibitörleri

ve

IL-17 inhibitörleri

olarak sayılabilir.

Bu ilaçlar uygun hastalarda hastalık aktivitesini belirgin biçimde azaltabilir.

JAK İnhibitörleri

Bazı hastalarda ağızdan kullanılan JAK inhibitörleri de tedavi seçenekleri arasında yer almaktadır.

Hangi ilacın kullanılacağı:

• Hastalığın aktivitesine,
• MR bulgularına,
• CRP değerine,
• Daha önce kullanılan ilaçlara,
• Üveit varlığına,
• Sedef hastalığına,
• Bağırsak hastalığına,
• Enfeksiyon riskine

göre romatoloji uzmanı tarafından belirlenir.

Biyolojik İlaç Nedir?

“Biyolojik ilaç” ifadesi bazen hastalarda:

“Çok ağır bir ilaç mı?”

endişesine yol açabilir.

Biyolojik ilaçlar bağışıklık sisteminin tamamını gelişigüzel baskılamak yerine hastalıkta rol oynayan belirli moleküler yolları hedeflemeyi amaçlayan tedavilerdir.

Örneğin:

TNF inhibitörleri → TNF adı verilen inflamasyon aracısını

IL-17 inhibitörleri → IL-17 yolunu

hedefler.

ASAS-EULAR önerilerinde aktif hastalığı NSAİİ tedavilerine rağmen devam eden uygun hastalarda TNF veya IL-17 inhibitörleri temel ileri tedavi seçenekleri arasında bulunmaktadır.

Ancak bu ilaçlar enfeksiyon riskini etkileyebildiği için tedavi öncesinde ve sırasında doktor takibi gerekir.

Kortizon Kullanılır mı?

Sınırlı bazı durumlarda lokal kortizon enjeksiyonları değerlendirilebilir.

Ancak güncel ASAS-EULAR önerileri sadece omurgayı etkileyen aksiyel hastalıkta uzun süreli sistemik kortikosteroid kullanımını önermemektedir.

Bu nedenle hastaların doktor önerisi olmadan kortizon kullanması doğru değildir.

Romatizma İlaçları Hastalığı Tamamen Bitirir mi?

Günümüzde ankilozan spondiliti tamamen ortadan kaldıran kesin bir tedavi bulunmamaktadır.

Ancak modern tedavilerle:

• Hastalık aktivitesi azaltılabilir,
• Ağrı kontrol edilebilir,
• Hareketlilik korunabilir,
• Ataklar azaltılabilir,
• Günlük yaşam normale yakın sürdürülebilir.

NIH, uygun tedaviyle ankilozan spondilitli insanların büyük bölümünün üretken ve aktif yaşam sürdürebildiğini belirtmektedir.

Ankilozan Spondilit Ameliyat Gerektirir mi?

Çoğu hasta ameliyat olmaz.

Cerrahi genellikle:

• Kalça ekleminin ileri derecede zarar görmesi,
• Ciddi omurga deformitesi,
• Bazı omurga kırıkları

gibi özel durumlarda düşünülür.

Özellikle kalça ekleminde ileri hasar gelişen hastalarda eklem protezi gündeme gelebilir.

Ankilozan Spondilit Tamamen Geçer mi?

Bugün için:

“İlaç kullanılır ve hastalık tamamen vücuttan silinir.”

şeklinde kesin bir tedavi bulunmamaktadır.

Ankilozan spondilit kronik bir hastalıktır.

Ancak kronik olması kişinin sürekli ağrı çekeceği anlamına gelmez.

Hastalık bazı dönemlerde aktifleşebilir.

Buna:

atak veya alevlenme

denebilir.

Bazı dönemlerde ise hastalık aktivitesi çok azalabilir ve kişi uzun süre ciddi şikâyet yaşamayabilir.

Tedavideki hedeflerden biri mümkün olduğunca düşük hastalık aktivitesi veya remisyon durumuna ulaşmaktır. Güncel tedavi önerileri de hastalık aktivitesinin düzenli izlenmesini ve tedavinin kişiye göre ayarlanmasını vurgular.

Ankilozan Spondilit İlerler mi?

İlerleyebilir ancak her hastada aynı şekilde ilerlemez.

Bazı kişilerde yıllarca:

• Hafif ağrı,
• Zaman zaman tutukluk

şeklinde seyredebilir.

Bazılarında ise:

• Omurga hareketlerinde belirgin azalma,
• Kalça tutulumu,
• Kemikleşme,
• Omurga kaynaşması

gelişebilir.

Hastalığın gelecekte nasıl seyredeceğini tek bir testle kesin olarak öngörmek mümkün değildir.

Her Ankilozan Spondilit Hastasının Omurgası Kaynar mı?

Hayır.

Bu, hastalıkla ilgili en büyük yanlış inanışlardan biridir.

İnternette ileri hastaların röntgenlerini gören yeni tanı almış kişiler:

“Ben de birkaç yıl sonra tamamen kambur kalacağım.”

diye düşünebilir.

Bu doğru değildir.

Hastalığın seyri kişiden kişiye değişir ve modern tedaviler hastalık kontrolünü geçmişe kıyasla önemli ölçüde geliştirmiştir. NIH, bazı hastalarda yalnızca hafif ve gelip giden bel ağrıları görülürken başka hastalarda daha ciddi hareket kaybı oluşabileceğini belirtmektedir.

Ankilozan Spondilit Engelli Bırakır mı?

Ağır ve ilerlemiş hastalık günlük yaşam hareketlerini sınırlayabilir.

Ancak modern tedaviler döneminde hastaların önemli bölümü:

• Çalışabilir,
• Spor yapabilir,
• Araç kullanabilir,
• Sosyal yaşamını sürdürebilir,
• Bağımsız yaşayabilir.

NHS, uzun dönemde hastaların çoğunun tamamen bağımsız veya yalnızca minimal kısıtlı kalabildiğini belirtmektedir.

Dolayısıyla tanı almak:

“Kesin engelli kalacağım.”

anlamına gelmez.

Ankilozan Spondilit Öldürür mü?

Genellikle doğrudan ölümcül bir hastalık değildir.

Modern tedavilerle ankilozan spondilit çoğu kişide yaşam beklentisini belirgin biçimde azaltmaz.

Ancak kronik inflamasyonla ilişkili olarak bazı sağlık riskleri artabilir.

Bunlar arasında:

• Kalp-damar hastalıkları,
• Osteoporoz,
• Omurga kırıkları

bulunmaktadır.

Bu nedenle yalnızca bel ağrısını değil genel sağlığı da takip etmek önemlidir.

Ankilozan Spondilit Kemik Erimesi Yapar mı?

Evet.

Hastalığın ilginç özelliklerinden biri aynı anda omurgada bazı bölgelerde yeni kemik oluşumu gelişebilirken kemik yoğunluğunda azalma yani osteoporoz da görülebilmesidir.

Bu durum özellikle ileri hastalıkta omurga kırığı riskini artırabilir.

Bu nedenle doktor uygun hastalarda kemik sağlığını da değerlendirebilir.

Ankilozan Spondilit Hastalarında Omurga Kırığı Neden Önemli?

İleri derecede kaynaşmış omurga esnekliğini kaybettiği için kırılmaya daha yatkın hale gelebilir.

MedlinePlus Genetics, kaynaşmış omurgadaki kemiklerin kırığa daha yatkın olduğunu belirtmektedir.

Bu nedenle ileri hastalığı olan bir kişinin düşme veya travma sonrasında:

• Yeni başlayan ciddi boyun veya sırt ağrısı,
• Kol-bacak uyuşması,
• Güç kaybı

yaşaması halinde gecikmeden tıbbi değerlendirme gerekir.

Ankilozan Spondilit Kalbi Etkiler mi?

Ankilozan spondilitli kişilerde kardiyovasküler hastalık riskinin arttığı bilinmektedir.

Bu nedenle hastalığın takibinde:

• Sigara bırakılması,
• Tansiyon kontrolü,
• Kolesterol kontrolü,
• Diyabet kontrolü,
• Uygun egzersiz,
• Sağlıklı vücut ağırlığı

önemlidir.

Nadiren kalbin elektrik sistemi veya aort kapağıyla ilişkili problemler de görülebilir.

Sigara Ankilozan Spondilit İçin Zararlı mı?

Sigara özellikle ankilozan spondilit hastaları açısından kaçınılması gereken önemli bir faktördür.

Hastalık zaten:

• Göğüs kafesi hareketlerini,
• Kalp-damar riskini,
• Genel fiziksel kapasiteyi

etkileyebileceği için sigara ek sağlık yükü oluşturur.

NHS, ankilozan spondilit hastalarında kardiyovasküler riski azaltmak için sigaranın bırakılmasını özellikle önermektedir.

Ankilozan Spondilit Hastası Nasıl Yatmalı?

Herkese uygun tek bir yatış pozisyonu yoktur.

Tedavide temel amaç omurganın mümkün olduğunca doğal duruşunu korumaktır.

Çok yüksek yastıklarla sürekli öne eğilmiş pozisyonda uyumak bazı hastalarda postür açısından uygun olmayabilir.

Ancak boyun tutulumu, omurga deformitesi veya eşlik eden başka hastalıklar bulunduğunda yatış önerileri değişebilir.

Bu nedenle özellikle ileri hastalıkta fizyoterapist tarafından kişiye özel uyku ve postür önerileri verilmesi daha doğrudur.

Sıcak Ankilozan Spondilite İyi Gelir mi?

Sıcak duş veya sıcak uygulama bazı hastalarda kas sertliğinin ve tutukluğun geçici olarak rahatlamasını sağlayabilir.

Ancak sıcak uygulama hastalığın kendisini tedavi etmez ve biyolojik veya diğer hastalık kontrol edici tedavilerin yerine geçmez.

Asıl temel yaklaşım düzenli hareket, fizyoterapi ve gerekiyorsa ilaç tedavisidir.

Ankilozan Spondilit Hastası Spor Yapabilir mi?

Çoğu hasta için evet.

Hatta düzenli fiziksel aktivite tedavinin önemli bir bölümüdür.

Ancak kişinin:

• Omurgasında ileri kaynaşma,
• Osteoporoz,
• Kalça problemi,
• Omurga kırığı öyküsü

varsa temas sporları veya yüksek düşme riski taşıyan aktiviteler uygun olmayabilir.

Bu nedenle yeni bir ağır spor programına başlamadan önce romatoloji uzmanı veya fizyoterapiste danışılması gerekir.

Ankilozan Spondilit Hastaları Ağırlık Çalışabilir mi?

Tek bir cevap yoktur.

Hastalığı kontrol altında, omurgasında ciddi deformasyon bulunmayan kişiler uygun teknik ve kontrollü yüklerle direnç egzersizleri yapabilir.

Ancak ileri omurga kaynaşması veya osteoporoz bulunan kişilerde:

• Çok ağır kaldırış,
• Ani rotasyon,
• Düşme riski,
• Boyuna aşırı yük

tehlikeli olabilir.

Program kişinin hastalık durumuna göre hazırlanmalıdır.

Ankilozan Spondilit Hastası Çalışabilir mi?

Çoğu hasta çalışmaya devam edebilir.

Özellikle masa başında çalışan kişilerde uzun süre hareketsiz kalmak şikâyetleri artırabileceğinden:

• Düzenli kalkmak,
• Kısa yürüyüş yapmak,
• Çalışma masasını ergonomik ayarlamak,
• Uzun süre aynı pozisyonda kalmamak

yararlı olabilir.

Hastalığın şiddeti ve mesleğin fiziksel özellikleri çalışma kapasitesini belirler.

Ankilozan Spondilit Psikolojiyi Etkiler mi?

Uzun süren:

• Ağrı,
• Uyku bozukluğu,
• Yorgunluk,
• İş ve sosyal yaşam kısıtlamaları

kişinin psikolojik durumunu etkileyebilir.

Kronik hastalıkla yaşamak bazı kişilerde kaygı veya depresyon riskini artırabilir.

NIH, gerektiğinde ruh sağlığı profesyonellerinin de ankilozan spondilitli hastaların bakım ekibinin parçası olabileceğini belirtmektedir.

Ankilozan Spondilit Hastası Ne Yemeli?

Ankilozan spondiliti tamamen ortadan kaldırdığı kanıtlanmış özel bir:

“AS diyeti”

bulunmamaktadır.

Genel hedef:

• Sağlıklı kiloyu korumak,
• Sebze-meyve ağırlıklı dengeli beslenmek,
• Yeterli protein almak,
• Kemik sağlığını korumak,
• Kalp-damar riskini azaltmak

olmalıdır.

Özellikle fazla kilo, omurga ve kalça gibi eklemlerin mekanik yükünü artırabilir.

“Şunu tamamen kesersen romatizman biter” veya “bu bitki ankilozan spondiliti tamamen geçirir” şeklindeki iddialara temkinli yaklaşılmalıdır.

Ankilozan Spondilit İçin Bitkisel Tedavi Var mı?

Bugün için ankilozan spondiliti ortadan kaldırdığı bilimsel olarak gösterilmiş bir bitkisel tedavi bulunmamaktadır.

Özellikle biyolojik ilaç veya romatizma tedavisini kesip yalnızca:

• Bitki,
• Takviye,
• Kür,
• Alternatif ürün

kullanmak hastalığın kontrolsüz ilerlemesine yol açabilir.

Takviyeler ayrıca kullanılan ilaçlarla etkileşime girebilir.

Ankilozan Spondilit Hastası Ne Zaman Doktora Gitmeli?

Özellikle 45 yaşından önce başlayan ve:

• 3 aydan uzun süren,
• Sabahları belirginleşen,
• Dinlenince artan,
• Gece uykudan uyandıran,
• Egzersizle rahatlayan

bel veya kalça ağrısı varsa romatolojik değerlendirme düşünülmelidir. NIH, hastalığın belirtilerinin çoğunlukla 45 yaşından önce başladığını belirtmektedir.

Ayrıca:

• Topuk ağrısı,
• Üveit,
• Sedef hastalığı,
• Crohn veya ülseratif kolit,
• Ailede ankilozan spondilit

öyküsü bulunması şüpheyi güçlendirebilir.

Ankilozan Spondilit İçin Hangi Doktora Gidilir?

Hastalığın tanı ve tedavisini temel olarak:

Romatoloji uzmanı

yapar.

Tedavi ekibinde gerektiğinde:

• Fizik tedavi uzmanı,
• Fizyoterapist,
• Göz hastalıkları uzmanı,
• Gastroenterolog,
• Dermatolog,
• Ortopedi uzmanı

da yer alabilir.

Hangi Durumlarda Acil Yardım Gerekir?

Ankilozan spondilitli bir kişinin aşağıdaki belirtileri hafife almaması gerekir.

Ani Göz Ağrısı ve Kızarıklığı

Özellikle:

tek gözde ağrı + kızarıklık + ışığa hassasiyet + bulanık görme

üveit belirtisi olabilir ve hızlı göz hastalıkları değerlendirmesi gerekir.

Düşme Sonrası Şiddetli Boyun veya Sırt Ağrısı

Özellikle ileri omurga kaynaşması bulunan hastalarda kırık riski arttığı için travma sonrası yeni ve şiddetli ağrı değerlendirilmelidir.

İki Bacakta Güçsüzlük ve İdrar-Dışkı Kontrolünde Değişiklik

Çok nadir görülen kauda equina sendromu gibi sinir basısı durumlarında:

• Her iki bacakta ciddi veya ilerleyen güçsüzlük,
• Genital veya makat çevresinde uyuşma,
• İdrar yapamama veya idrar kaçırma,
• Dışkı kontrolünün kaybı

ortaya çıkabilir.

Bu belirtiler acil tıbbi değerlendirme gerektirir.

Ankilozan Spondilit Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Ankilozan spondilit nedir?

Omurga ve sakroiliak eklemleri başta olmak üzere vücudun farklı bölgelerini etkileyebilen kronik inflamatuvar romatizmal hastalıktır.

Ankilozan spondilit neden olur?

Kesin nedeni bilinmemektedir. Genetik yatkınlık ve çevresel faktörlerin birlikte rol oynadığı düşünülmektedir. HLA-B27 en iyi bilinen genetik risk faktörlerinden biridir.

Ankilozan spondilit nasıl başlar?

Genellikle genç yaşlarda yavaş başlayan bel ve kalça ağrısı, sabah tutukluğu ve dinlenmeyle kötüleşip hareketle rahatlayan ağrı şeklinde başlayabilir.

Ankilozan spondilit kan tahlilinde çıkar mı?

Tek bir kan testi tanı koydurmaz. CRP, sedimantasyon ve HLA-B27 gibi testler tanıya yardımcı olabilir.

HLA-B27 pozitif olan herkes ankilozan spondilit olur mu?

Hayır. HLA-B27 taşıyan insanların büyük bölümü ankilozan spondilit geliştirmez.

HLA-B27 negatifken ankilozan spondilit olunur mu?

Evet. HLA-B27 negatifliği hastalığı tamamen dışlamaz.

Ankilozan spondilit MR’da çıkar mı?

MR özellikle erken dönemde sakroiliak eklemdeki inflamasyonu göstermede yardımcı olabilir.

Ankilozan spondilit tamamen geçer mi?

Günümüzde kesin kür sağlayan tedavi bulunmamaktadır ancak hastalık etkili biçimde kontrol edilebilir.

Ankilozan spondilit ilerler mi?

Bazı hastalarda ilerleyebilir, bazılarında ise yıllarca hafif seyredebilir. Hastalığın seyri kişiden kişiye değişir.

Her ankilozan spondilit hastasının omurgası kaynar mı?

Hayır. İleri omurga kaynaşması hastalığın olası bir sonucudur ancak herkeste ortaya çıkmaz.

Ankilozan spondilit kambur bırakır mı?

İleri ve kontrolsüz hastalıkta omurganın hareket kaybı ve öne doğru sabit duruş gelişebilir. Ancak her hastada görülmez.

Ankilozan spondilit öldürür mü?

Genellikle doğrudan ölümcül değildir. Modern tedavi döneminde çoğu hastada yaşam beklentisi belirgin şekilde etkilenmez; ancak kalp-damar hastalıkları ve omurga kırıkları gibi bazı riskler artabilir.

Ankilozan spondilit gözde ne yapar?

Akut anterior üveit gelişebilir. Gözde ağrı, kızarıklık, ışığa hassasiyet ve bulanık görme oluşturabilir.

Ankilozan spondilit topuk ağrısı yapar mı?

Evet. Aşil tendonunun kemiğe bağlandığı yerde gelişen entezit nedeniyle topuk ağrısı görülebilir.

Ankilozan spondilit hastası spor yapmalı mı?

Çoğu hasta için evet. Düzenli egzersiz ve fizyoterapi tedavinin temel parçalarındandır.

Ankilozan spondilit için hangi doktora gidilir?

Romatoloji uzmanına başvurulmalıdır.

Biyolojik ilaçlar ankilozan spondilitte kullanılır mı?

Evet. Aktif hastalığı standart tedavilere rağmen devam eden uygun hastalarda TNF veya IL-17 inhibitörleri ve bazı durumlarda JAK inhibitörleri değerlendirilebilir.

Ankilozan Spondilit ile Yaşarken Bilinmesi Gerekenler

Ankilozan spondilit ciddi ancak günümüzde tedavi edilebilir ve kontrol altında tutulabilir kronik inflamatuvar bir romatizma hastalığıdır. En önemli özelliği özellikle genç yaşlarda başlayan bel ve kalça ağrısının sıradan bel ağrısından farklı davranmasıdır: ağrı dinlenmeyle artabilir, geceleri uykudan uyandırabilir ve hareket ettikçe rahatlayabilir.

Hastalığın teşhisinde yalnızca HLA-B27 sonucuna veya röntgene bakılmaz. Şikâyetlerin özellikleri, fizik muayene, inflamasyon testleri, HLA-B27, sakroiliak eklem röntgeni ve gerektiğinde MR birlikte değerlendirilir. Erken dönemde röntgen normal olabilir ve MR daha erken inflamatuvar değişiklikleri gösterebilir.

Ankilozan spondilit tedavisi yalnızca ilaç kullanmak anlamına gelmez. Düzenli egzersiz ve fizyoterapi tedavinin temelidir. İlaç tarafında NSAİİ’lerden biyolojik tedavilere ve JAK inhibitörlerine kadar farklı seçenekler bulunmaktadır. Hangi tedavinin uygulanacağı hastalığın aktivitesi ve hastanın diğer sağlık sorunlarına göre belirlenir.

Tanı alan kişinin en çok korktuğu konulardan biri omurgasının tamamen kaynamasıdır. Bu ihtimal ileri hastalıkta mümkündür ancak her ankilozan spondilit hastasında gerçekleşmez. Hastalık bazı kişilerde hafif seyredebilir ve modern tedavilerle hastaların önemli bölümü aktif ve bağımsız yaşamını sürdürebilir.

Ayrıca ankilozan spondilit sadece bele odaklanılarak takip edilmemelidir. Gözde üveit, bağırsak hastalıkları, psoriasis, osteoporoz ve kalp-damar riskleri de hastalığın bütüncül takibinin parçalarıdır.

Önemli Bilgilendirme: Bu yazı genel sağlık bilgisi vermek amacıyla hazırlanmıştır ve kişisel tanı veya tedavi önerisi değildir. Uzun süren inflamatuvar tip bel ağrısı, sabah tutukluğu veya ankilozan spondilit şüphesi bulunan kişilerin romatoloji uzmanı tarafından değerlendirilmesi gerekir. Kullanılan romatizma veya biyolojik ilaçlar doktor önerisi olmadan başlanmamalı, bırakılmamalı veya değiştirilmemelidir.

Ankilozan spondilit nedir sorusuyla birlikte hastaların en fazla araştırdığı konular arasında ankilozan spondilit belirtileri nelerdir, ankilozan spondilit neden olur, ankilozan spondilit nasıl başlar, HLA-B27 pozitif ne demek, ankilozan spondilit MR’da belli olur mu, ankilozan spondilit kan tahlilinde çıkar mı, ankilozan spondilit tedavisi nasıl yapılır, ankilozan spondilit tamamen geçer mi, ankilozan spondilit ilerler mi ve ankilozan spondilit öldürür mü soruları bulunmaktadır. Ankilozan spondilit özellikle genç yaşta başlayan, dinlenmekle artıp hareketle rahatlayabilen bel-kalça ağrısı ve sabah tutukluğuyla ortaya çıkabilen kronik inflamatuvar romatizmal bir hastalıktır; erken değerlendirme, düzenli egzersiz ve uygun romatoloji tedavisi hastalığın uzun dönem kontrolünde büyük önem taşır.