Coca-Cola’nın Hikâyesi
Bir Eczaneden Dünyanın En Tanınmış Markalarından Birine
Coca-Cola bugün dünyanın en kolay tanınan markalarından biri. Learn Hot English dergisindeki yazıda, Business Week’in değerlendirmesine atıfla markanın dünyanın en tanınabilir markalarından biri olduğu belirtiliyor. Fakat hikâyenin başlangıcı küresel reklam kampanyalarından, dev fabrikalardan ve milyonlarca şişeden oldukça uzakta. Coca-Cola’nın öyküsü, ABD’nin Georgia eyaletindeki bir eczanede satılan tatlı ve gazlı bir içecekle başlıyor.
Bugün Amerikan kültürünün simgelerinden biri olarak görülen Coca-Cola’nın mucidi John Pemberton’dı. Georgia’da yaşayan Pemberton, Amerikan İç Savaşı’nda görev yapmış emekli bir subaydı ve aynı zamanda bir eczane işletiyordu. Çeşitli bitkilerin iyileştirici özelliklere sahip olduğuna inanıyordu. Coca-Cola’nın kökeninde ise Pemberton’ın daha önce geliştirdiği French Wine Cola adlı içecek bulunuyordu.
French Wine Cola’dan Coca-Cola’ya
French Wine Cola; Peru coca yaprakları, kırmızı şarap ve kola cevizinden hazırlanan bir karışımdı. Pemberton ile yardımcısı Frank Robinson bu içeceği geliştirmiş ve zihne ve bedene faydalı etkileri olduğuna inanmıştı. Ürün özellikle ABD’nin güneyinde ve Pemberton’ın yaşadığı Georgia’da ilgi gördü.
Ancak 1886’da Atlanta’da alkol yasaklanınca Pemberton tarifte değişiklik yapmak zorunda kaldı. French Wine Cola’daki şarabın yerine şeker şurubu kullandı ve yeni, tatlı tarif için Coca-Cola adını seçti. Dergide aktarıldığına göre yeni Coca-Cola kısa sürede önceki içecek kadar başarılı oldu. Çok geçmeden yerel iş insanları içeceği ülkenin farklı bölgelerinde ticari olarak satmaya başladı ve Pemberton’a satılan her galon için beş sent telif ödendi.
Yazıda ayrıca Coca-Cola’nın 1903 yılına kadar bir bardakta tahminen 9 miligram kokain içerdiği belirtiliyor. Daha sonraki yıllarda üreticiler kokaini çıkarılmış coca yapraklarını kullanmaya başladı. Günümüzde üretimde narkotik etkisi bulunmayan, özel olarak yetiştirilen coca yapraklarından yararlanılıyor.
Coca-Cola’nın küçük bir eczane ürününden giderek daha büyük bir ticari ürüne dönüşmesinde yalnızca tarif değil, sunum biçimi de önemli rol oynadı.
Ünlü Şişe, Logo ve Coca-Cola Pazarlamasının Doğuşu
Coca-Cola başlangıçta sıradan şişelerde satılıyordu. 1916’da ise markayla özdeşleşecek ünlü contour bottle, yani kıvrımlı şişe kullanılmaya başlandı. Şişenin tasarımcısı Earl R. Dean’di. Dean, Coca-Cola’nın 1915 yılında düzenlediği yeni şişe tasarımı yarışmasını kazanmıştı.
Şişenin karakteristik kıvrımlarının kaynağı hakkında farklı anlatımlar bulunuyor. Bazılarına göre tasarım kakao meyvesinin şeklinden esinlenmişti, bazılarına göre ise kadın vücudunun kıvrımlarını çağrıştırıyordu. Yarışmayı kazanan Dean’e ödül olarak 500 dolar nakit ödeme veya Coca-Cola şişelerini üreten Root Glass Company’de ömür boyu iş seçeneği sunuldu. Dean ikinci seçeneği tercih etti.
Markanın bugün bile tanınmasını sağlayan bir diğer unsur ise Coca-Cola logosu. Dergideki bilgiye göre logo, John Pemberton’ın muhasebecisi Frank Mason Robinson tarafından hazırlandı. Kullanılan yazı karakteri o dönemde ABD’de yaygın olan el yazısı tarzını yansıtıyordu. Yazı, logonun yaklaşık 130 yıldır büyük ölçüde aynı kaldığını ve birçok kişi tarafından Amerikan kültürünü temsil eden en belirgin görsel kimliklerden biri olarak görüldüğünü aktarıyor.
Coca-Cola aynı zamanda etkinlik sponsorluğunu erken kullanan şirketlerden biri oldu. 1928’de Amsterdam Olimpiyat Oyunları’nın ilk sponsorlarından biri haline geldi. Şirket futbolun pazarlama potansiyelini de fark etti ve 1978’de Arjantin’de düzenlenen Dünya Kupası’nın önemli sponsorları arasında yer aldı. Buna rağmen marka, ABD’nin güneyiyle olan bağlarını sürdürdü ve Georgia Bulldogs’un resmi meşrubatı olarak anıldı.
Noel Baba’dan İkinci Dünya Savaşı’na Coca-Cola’nın Büyümesi
1930’ların başında Coca-Cola’nın karşı karşıya olduğu sorunlardan biri mevsimsellikti. İçecek ağırlıklı olarak yaz aylarında tüketilen bir ürün olarak görülüyordu ve şirket kış satışlarını artırmanın yollarını arıyordu. Bunun üzerine yetenekli illüstratör Haddon Sundblom‘dan Coca-Cola içerken mutlu görünen Noel Baba çizimleri hazırlaması istendi.
Sundblom’un hazırladığı ve daha sonra son derece ünlü hale gelen Noel Baba illüstrasyonları yıllarca Coca-Cola’nın Noel dönemi reklamlarında kullanıldı. Dergide bu kampanya, yeniden markalamanın en başarılı örneklerinden biri olarak değerlendirilebilecek çalışmalar arasında gösteriliyor.
1930’ların sonuna gelindiğinde Coca-Cola artık ABD’nin en büyük şirketlerinden biri haline gelmişti. Ardından İkinci Dünya Savaşı başladı ve şirket, Amerikan pazarının ötesine açılmak için yeni bir fırsat gördü. Avrupa ve Asya’ya giden Amerikan askerlerine Coca-Cola şişeleri gönderilmeye başlandı.
Dönemin Coca-Cola Company Başkanı Robert Woodruff, savaşın başlangıcında şirketin uluslararası büyümesi açısından dikkat çekici bir karar aldı. Dergide Woodruff’a atfedilen sözlere göre, üniforma giyen her Amerikan askerinin nerede bulunursa bulunsun ve şirkete maliyeti ne olursa olsun beş sente bir şişe Coca-Cola alabilmesini istiyordu.
Bu politika Coca-Cola’nın Avrupa’daki Amerikan askerleri ve dönemin “Amerikan yaşam tarzı” görüntüsüyle güçlü biçimde ilişkilendirilmesini sağladı. Kampanyanın boyutunu gösteren örneklerden biri 29 Haziran 1943’te yaşandı. Yazıya göre General Dwight D. Eisenhower, Kuzey Afrika’daki Müttefik kuvvetlere gönderilmek üzere üç milyon şişe Coca-Cola sipariş etti.
Savaş Coca-Cola’nın uluslararası üretim ağının da hızla büyümesine yol açtı. 1939’da şirketin ABD dışında yalnızca beş fabrikası bulunurken 1945’e gelindiğinde bu sayı 64’e çıkmıştı.
Fanta Nasıl Ortaya Çıktı ve Coca-Cola’nın Gizli Formülü Nerede?
Coca-Cola’nın yeni pazarlara girme çabaları her ülkede aynı şekilde ilerlemedi. En dikkat çekici örneklerden biri Almanya. 1930’larda Coca-Cola Alman pazarına girmek istiyordu ancak içecek fazla Amerikan bulunuyor ve üretimi zor görülüyordu.
Şirket bu soruna farklı bir içecek geliştirerek cevap verdi. Yeni ürünün adı Fanta oldu. Dergi, bugün hâlâ çok popüler olan Fanta’nın aslında bu dönemde yeni bir pazar ihtiyacına çözüm olarak ortaya çıktığını vurguluyor.
Coca-Cola tarihinin en fazla merak edilen konularından biri ise formülünün ne olduğu. Dergiye göre Coca-Cola’nın tam tarifi dünyanın en ünlü ticari sırlarından biri. John Pemberton’ın orijinal formülünün bir kopyasının Atlanta’daki SunTrust Bank’ın ana kasasında saklandığı belirtiliyor.
Formülle ilgili yıllardır anlatılan popüler bir efsane de var. Buna göre yalnızca Coca-Cola’nın en üst düzey iki yöneticisi tam formüle erişebiliyor ve bu yöneticilerin her biri tarifin yalnızca yarısını biliyor. Dergi bu anlatının doğruluğunu kesin bir bilgi olarak sunmuyor ancak gerçek ne olursa olsun Coca-Cola’nın tam formülünü çok az kişinin bildiğini vurguluyor.
Beş Milyar Şişeden Küresel Bir Markaya
Dergideki anlatıma göre İkinci Dünya Savaşı sona erdiğinde dünya genelinde yaklaşık beş milyar şişe Coca-Cola tüketilmişti. Bu dönemde şirketin kullandığı sloganlardan biri markanın nasıl konumlandırıldığını açık biçimde gösteriyordu: Nerede olursanız olun, ne yaparsanız yapın, ferahlık düşündüğünüzde buz gibi Coca-Cola’yı düşünmeniz isteniyordu.
Bu yaklaşım Coca-Cola’yı yalnızca bir içecek olmaktan çıkarıp belirli bir yaşam tarzıyla ilişkilendirdi. Küçük bir Georgia eczanesinde başlayan ürün, zaman içerisinde dünyanın çok farklı bölgelerine yayıldı.
Yazının hazırlandığı dönemde orijinal Coca-Cola tarifinin 16 farklı çeşidinin bulunduğu belirtiliyor. Bunların bazılarında daha az şeker, bazılarında kiraz aroması bulunuyor, bazı ürünlerde ise kafein kullanılmıyor. Ürünlerin özellikleri ülkeden ülkeye de değişebiliyor ve yerel Coca-Cola çeşitleri bulundukları pazarların damak zevklerine göre uyarlanabiliyor.
Coca-Cola’nın tarihi boyunca çok sayıda farklı reklam sloganı kullanıldı. Ancak markanın en iyi sloganlarından biri yalnızca tek kelimeden oluşuyor.
Enjoy.
Bir eczanede geliştirilen French Wine Cola’dan, kendine özgü şişesine, Noel Baba kampanyalarından savaş dönemindeki uluslararası büyümeye ve farklı ülkelere uyarlanan ürün çeşitlerine kadar Coca-Cola’nın hikâyesi, bir içeceğin nasıl küresel bir markaya dönüştüğünü gösteren dikkat çekici örneklerden biri olarak anlatılıyor.