Asma Bakımı, Budama, Sulama ve Gübreleme Rehberi

Kaliteli, tatlı ve iri taneli üzüm yetiştirmek için yalnızca bir asma fidanı dikmek yeterli değildir. Asmanın güneşli bir yere dikilmesi, sağlam bir desteğe bağlanması, her yıl doğru şekilde budanması, su ve gübre ihtiyacının dengeli karşılanması gerekir.

Üzüm asması uzun ömürlü, güçlü ve hızlı büyüyen bir bitkidir. Uygun bakım sağlandığında aynı asma onlarca yıl ürün verebilir. Ancak budanmadan bırakılan asmalar çok fazla yaprak ve uzun sürgün oluştururken az veya kalitesiz meyve verebilir.

İyi üzüm yetiştirmenin temel kuralları şunlardır:

• Günde en az 6–8 saat doğrudan güneş
• Su biriktirmeyen, iyi drene olan toprak
• Bölgenin iklimine uygun üzüm çeşidi
• Sağlıklı ve sertifikalı asma fidanı
• Sağlam direk, tel veya çardak sistemi
• Kış döneminde düzenli budama
• Yazın sürgün ve yaprak kontrolü
• Dengeli sulama
• Aşırı azottan kaçınma
• Salkımların hava ve güneş almasını sağlama
• Hastalıklı yaprak ve meyveleri uzaklaştırma

Üzüm asmaları tam güneşte daha iyi gelişir ve meyve verir. Düzenli budama ve terbiye, hem bitkinin kontrol altında tutulması hem de kaliteli ürün alınması için gereklidir.

Üzüm Bakımı Kısa Tablosu

Konu	Uygun uygulama
Güneş	Günde en az 6–8 saat
Toprak	İyi drene olan, orta yapılı toprak
Dikim zamanı	Fidan dinlenme dönemindeyken veya ilkbahar başında
Fidan aralığı	Çeşit ve sisteme göre yaklaşık 1,5–3 metre
Sulama	Toprak yapısına göre derin ve aralıklı
İlk yıllarda su	Düzenli olarak sağlanmalı
Gübreleme	Toprak analizine göre
Destek	Tel, pergola, çardak veya direk
Kış budaması	Asma dinlenme dönemindeyken
Yaz budaması	Gereksiz sürgün ve yaprakların kontrollü alınması
İlk ciddi ürün	Genellikle üçüncü yıldan itibaren
Hasat	Üzüm dalında tam olgunlaşınca
En büyük hata	Budama yapmamak ve aşırı sulamak

Üzüm İçin En Uygun Yer Nasıl Olmalı?

Asma mümkün olduğunca açık ve güneşli bir yere dikilmelidir.

İdeal yetiştirme alanı:

• Günde en az 6 saat doğrudan güneş alan
• Güney veya güneybatıya bakan
• Soğuk havanın birikmediği
• Kuvvetli rüzgârdan korunaklı
• Yağmur suyunun göllenmediği
• Hava dolaşımı bulunan

bir yer olmalıdır.

Güneş yetersiz olduğunda:

• Sürgünler ince ve uzun büyüyebilir.
• Çiçek ve salkım sayısı azalabilir.
• Üzümler geç olgunlaşabilir.
• Şeker oranı düşük kalabilir.
• Mantar hastalıkları artabilir.
• Salkımlar seyrek veya küçük olabilir.

Üzüm asmasının yaprakları ve meyveleri arasında yeterli hava dolaşımı bulunması hastalık riskini azaltmaya yardımcı olur.

Hangi Üzüm Çeşidi Seçilmeli?

Üzüm çeşidi seçerken yalnızca üzümün rengine veya tadına bakılmamalıdır.

Şunlar dikkate alınmalıdır:

• Bölgenin yaz sıcaklığı
• Kışın en düşük sıcaklık
• İlkbahar donları
• Yağış ve nem
• Toprak yapısı
• Hastalık riski
• Sofralık veya şaraplık kullanım
• Çekirdekli veya çekirdeksiz olması
• Erkenci veya geççi olması
• Çardakta mı bağda mı yetiştirileceği

Sofralık Üzümler

Taze tüketim için yetiştirilir.

Genellikle:

• İri taneli
• İnce kabuklu
• Tatlı
• Gösterişli salkımlı

çeşitler tercih edilir.

Örnek olarak bölgeye göre:

• Sultaniye
• Yalova İncisi
• Trakya İlkeren
• Cardinal
• Alphonse Lavallée
• Red Globe
• Razakı
• Hamburg Misketi

gibi çeşitler değerlendirilebilir.

Her çeşidin her bölgede aynı sonucu vermeyeceği unutulmamalıdır.

Şaraplık Üzümler

Şaraplık çeşitlerde:

• Şeker-asit dengesi
• Aroma
• Kabuk yapısı
• Renk maddeleri
• Bölgenin iklimi

daha fazla önem taşır.

Çekirdeksiz Üzümler

Çekirdeksiz çeşitler sofralık tüketim ve kurutmalık üretim için tercih edilebilir. Bazı çekirdeksiz çeşitlerin daha iri tane oluşturabilmesi için profesyonel bağcılıkta özel salkım uygulamaları yapılabilir.

Üzüm Fidanı Nasıl Seçilir?

Sağlıklı asma yetiştirmenin ilk şartı kaliteli fidan seçimidir.

Fidan alırken:

• Sertifikalı olmasına
• Çeşidinin doğru belirtilmesine
• Köklerinin canlı ve kurumamış olmasına
• Gövdesinde yara ve çürüme bulunmamasına
• Aşı yerinin sağlam olmasına
• Hastalık ve zararlı belirtisi göstermemesine
• Bölgeye uygun anaç üzerine aşılanmış olmasına

dikkat edilmelidir.

Bağ filokserası bulunan bölgelerde kendi kökü üzerinde yetişen asmalar yerine uygun anaç üzerine aşılı fidanlar tercih edilmelidir.

Açık köklü fidanların kökleri kurutulmamalıdır. Dikime kadar nemli ve serin ortamda tutulmalıdır.

Üzüm Hangi Ayda Dikilir?

Asma fidanları genellikle dinlenme döneminde dikilir.

Bölgeye göre:

• Ilıman bölgelerde sonbahar sonu veya kış döneminde,
• Sert kış görülen bölgelerde ilkbahar başında,
• Tüplü fidanlarda uygun sulama sağlanmak şartıyla daha geniş bir dönemde

dikim yapılabilir.

Donmuş, aşırı ıslak veya suyla doymuş toprağa dikim yapılmamalıdır.

İlkbahar dikiminde geç don riskinin ve toprağın işlenebilir durumda olup olmadığının kontrol edilmesi gerekir.

Üzüm Toprağı Nasıl Olmalı?

Asma farklı topraklara uyum sağlayabilse de en iyi gelişimi:

• Su biriktirmeyen
• Havadar
• Orta derinlikte
• Organik maddesi yeterli
• Köklerin rahatça gelişebildiği

topraklarda gösterir.

Asma bazı zayıf veya sığ topraklarda da yaşayabilir. Ancak kaliteli ürün için sulama ve besleme yönetiminin uygun olması gerekir.

Ağır Killi Toprak

Su uzun süre kök çevresinde kalabilir. Bu durum:

• Kök çürümesine
• Zayıf gelişime
• Sararmaya
• Mantar hastalıklarına

neden olabilir.

Drenaj sağlanmalı ve asma su biriken çukur alana dikilmemelidir.

Çok Kumlu Toprak

Su ve besin hızlı kaybolabilir. Daha sık ancak kontrollü sulama ve organik madde desteği gerekebilir.

Toprak Analizi

Bağ kurmadan önce toprak analizi yaptırmak faydalıdır.

Analizde:

• pH
• Organik madde
• Tuzluluk
• Kireç
• Fosfor
• Potasyum
• Mikro elementler

incelenebilir.

Gübreleme yalnızca yaprak rengine veya tahmine göre değil, mümkünse toprak ve yaprak analizine göre yapılmalıdır.

Üzüm Fidanı Nasıl Dikilir?

Dikimden önce fidanın kırık, kurumuş veya çürümüş kökleri temizlenir. Sağlıklı kökler gereğinden fazla kısaltılmamalıdır.

Dikim Adımları

1. Yaklaşık 40–50 santimetre genişliğinde ve derinliğinde çukur açılır.
2. Üst toprak ile alt toprak ayrı tutulabilir.
3. Toprağa olgun kompost karıştırılabilir.
4. Taze hayvan gübresi köklere temas ettirilmez.
5. Fidan çukura dik ve düzgün yerleştirilir.
6. Aşılı fidanlarda aşı noktası toprak üstünde bırakılır.
7. Köklerin arasına ince toprak doldurulur.
8. Toprak hafifçe bastırılır.
9. Bolca can suyu verilir.
10. Yanına destek kazığı yerleştirilir.
11. İlk yıl güçlü bir ana sürgün bırakılır.

Yeni dikilen asmanın ilk hedefi bol meyve vermesi değil, güçlü kök ve gövde oluşturmasıdır.

Üzüm Fideleri Kaç Metre Arayla Dikilir?

Dikim aralığı:

• Üzüm çeşidine
• Anaç kuvvetine
• Toprak verimliliğine
• Sulamaya
• Kullanılacak terbiye sistemine
• Traktör veya ekipman kullanımına

göre değişir.

Ev bahçesinde asmalar arasında yaklaşık 1,5–3 metre mesafe bırakılabilir.

Bağlarda sıra araları daha geniş planlanabilir. Güçlü gelişen çeşitler ve çardak sistemi daha fazla alan ister.

Asmalar çok sık dikilirse:

• Güneşlenme azalır.
• Hava dolaşımı bozulur.
• Mantar hastalıkları artar.
• Budama ve hasat zorlaşır.
• Salkım kalitesi düşebilir.

Üzüm Asmasına Nasıl Destek Verilir?

Asma kendi başına dik duran bir ağaç değildir. Sürgünleri bir desteğe bağlanmalıdır.

Kullanılabilecek sistemler:

• Telli terbiye sistemi
• Duvar önünde yatay teller
• Çardak
• Pergola
• Kamelya üstü
• Direk ve tel sistemi
• Guyot sistemi
• Kordon sistemi

Üzümün tellere alınması, yaprak ve salkımların ışık almasına ve hava dolaşımına yardımcı olur.

Basit Ev Bahçesi Sistemi

Ev bahçesinde:

• Sağlam iki direk dikilir.
• Aralarına kalın galvanizli tel çekilir.
• İlk tel yaklaşık 60–90 santimetreye,
• Diğer teller daha yukarı seviyelere

yerleştirilebilir.

Asmanın ana gövdesi tele kadar büyütülür. Daha sonra sağa ve sola ana kollar oluşturulur.

Çardak Sistemi

Asma çardak üzerinde:

• Gölge sağlar.
• Geniş alana yayılır.
• Fazla ürün verebilir.

Ancak çardak çok sık yapraklanırsa alt kısım karanlık ve nemli kalabilir. Budama ve hastalık kontrolü zorlaşabilir.

Asmanın İlk Üç Yılı Nasıl Yönetilir?

Birinci Yıl

Amaç güçlü bir ana gövde oluşturmaktır.

• En güçlü sürgün seçilir.
• Diğer zayıf sürgünler azaltılır.
• Seçilen sürgün desteğe bağlanır.
• Meyve salkımları varsa çoğu alınabilir.
• Kök gelişimine ağırlık verilir.
• Düzenli sulama yapılır.

İlk yıl çok ürün bırakmak asmanın gövde ve kök gelişimini yavaşlatabilir.

İkinci Yıl

Amaç gövdeyi tamamlamak ve ana kolları oluşturmaktır.

• Gövde istenen tel yüksekliğine ulaştırılır.
• Sağa ve sola birer güçlü sürgün seçilebilir.
• Ana kollar tele yatay bağlanır.
• Gereksiz sürgünler temizlenir.
• Sınırlı sayıda salkım bırakılabilir.

Üçüncü Yıl

Asma seçilen terbiye ve budama sistemine göre şekillenir.

Üçüncü dinlenme döneminden itibaren çeşide göre çubuk veya kısa budama sistemine geçilebilir. İlk ciddi ürün çoğunlukla üçüncü yazdan itibaren alınmaya başlanır.

Üzüm Asması Neden Budanır?

Asma her yıl çok sayıda yeni sürgün oluşturur. Kontrolsüz bırakıldığında bütün enerjisini yaprak ve dal büyümesine harcayabilir.

Budama:

• Ürün miktarını dengeler.
• Salkım kalitesini artırır.
• Asmayı belirli bir biçimde tutar.
• Güneşlenmeyi artırır.
• Hava dolaşımını iyileştirir.
• Hastalık riskini azaltır.
• Hasadı kolaylaştırır.
• Yeni ve verimli sürgünlerin oluşmasını sağlar.

Üzüm meyvesi genel olarak bir önceki yıl gelişmiş bir yıllık odun üzerindeki gözlerden çıkan yeni sürgünlerde oluşur. Bu nedenle hangi çubukların bırakılacağı önemlidir.

Yeni bağcıların en çok şaşırdığı konulardan biri, kış budamasında geçen yılki büyümenin büyük bölümünün çıkarılmasıdır. Bazı sistemlerde geçen yıl oluşan sürgünlerin yüzde 75–90’ına kadar olan kısmı budanabilir.

Üzüm Ne Zaman Budanır?

Ana kış budaması asma dinlenme dönemindeyken yapılır.

Genel olarak:

• Yapraklar döküldükten sonra,
• Şiddetli don riski dikkate alınarak,
• Gözler uyanmadan önce

budama yapılır.

Çok erken budama soğuk bölgelerde kış zararını artırabilir. Çok geç budama ise asmanın kesim yerlerinden fazla özsu akıtmasına neden olabilir.

Soğuk bölgelerde kış zararı görülebileceğinden budamanın kış sonuna veya erken ilkbahara yakın yapılması tercih edilebilir.

Kısa Budama ve Uzun Budama Nedir?

Kısa Budama

Geçen yıl oluşmuş sürgünler genellikle 2–4 göz kalacak şekilde kısa bırakılır. Bu kısa parçalara mahsul çubuğu veya spur denebilir.

Kısa budama:

• Bazı çeşitlerde daha uygundur.
• Kordon sisteminde yaygın kullanılır.
• Bakımı nispeten kolaydır.

Uzun Budama

Bir veya birkaç yıllık sürgün üzerinde daha fazla göz bırakılır.

Guyot gibi sistemlerde:

• Bir uzun ürün çubuğu
• Bir kısa yenileme çubuğu

bırakılabilir.

Bazı çeşitlerin dip gözleri verimsiz olduğu için uzun budama gerekebilir. Budama yöntemi çeşidin göz verimliliğine göre seçilmelidir.

Yaz Budaması Nasıl Yapılır?

Yaz döneminde yapılan işlemler asmanın içini açmak ve ürün bölgesini düzenlemek amacı taşır.

Yapılabilecek işlemler:

• Dip sürgünlerinin alınması
• Gereksiz filizlerin seyreltilmesi
• Çok uzun sürgünlerin yönlendirilmesi
• Yan sürgünlerin sınırlandırılması
• Salkım çevresindeki bazı yaprakların alınması
• Sürgün uçlarının kontrollü kısaltılması
• Fazla salkımların seyreltilmesi

Ancak aşırı yaz budaması yapılmamalıdır.

Fazla yaprak alınırsa:

• Üzümler güneş yanığı olabilir.
• Şeker üretimi azalabilir.
• Asma zayıflayabilir.
• Meyveler yeterince gelişmeyebilir.

Salkımların çevresindeki yapraklar özellikle meyve tutumundan sonra kontrollü alınırsa hava dolaşımı artırılabilir ve gri küf riski azaltılabilir.

Üzüm Asması Nasıl Sulanır?

Asma yetişkin hâle geldiğinde bazı kurak koşullara dayanabilir. Ancak iyi gelişim ve kaliteli ürün için özellikle ilk yıllarda düzenli su gerekir.

Yeni dikilen asmaların ilk iki yıl boyunca yağışa bağlı olarak haftada yaklaşık 1,3–2,5 santimetre suya ihtiyaç duyabileceği belirtilmektedir. Gerçek ihtiyaç toprak, sıcaklık ve rüzgâra göre değişir.

Doğru Sulama Yöntemi

• Suyu kök bölgesine verin.
• Az ve sık yüzey sulaması yerine derin sulama yapın.
• Toprağın sürekli çamur olmasını önleyin.
• Yaprak ve salkımları ıslatmamaya çalışın.
• Sabah erken saatleri tercih edin.
• Damla sulama kullanabiliyorsanız kök bölgesine yerleştirin.
• Sulamalar arasında toprağın üst kısmının hafif kurumasına izin verin.

Asma Her Gün Sulanır mı?

Bahçede yetişen köklü bir asmanın normal şartlarda her gün sulanması gerekmez.

Her gün az su vermek:

• Köklerin yüzeyde kalmasına
• Aşırı yapraklanmaya
• Hastalıkların artmasına
• Meyve kalitesinin düşmesine

neden olabilir.

Yeni dikilmiş fidanlar, saksıdaki asmalar ve çok sıcak-kurak dönemler daha sık kontrol edilmelidir.

Üzüm Olgunlaşırken Sulama

Üzümler renk almaya ve tatlanmaya başladığında aşırı sulama:

• Tanelerin çatlamasına
• Şeker oranının düşmesine
• Salkım çürümesine
• Fazla yaprak büyümesine

neden olabilir.

Bu dönemde asma tamamen susuz bırakılmamalı ancak aşırı su verilmemelidir.

Fazla Sulanan Asma Nasıl Anlaşılır?

Fazla sulama belirtileri:

• Yaprak sararması
• Sürgünlerin aşırı yumuşak ve uzun olması
• Toprağın sürekli ıslak kalması
• Kök çevresinde kötü koku
• Meyve çatlaması
• Mantar hastalıklarının artması
• Salkımların geç olgunlaşması

olabilir.

Fazla su ve aşırı azot, hassas ve yoğun yaprak dokusu oluşturarak gri küf gibi hastalıkları artırabilir.

Susuz Kalan Asma Nasıl Anlaşılır?

Susuzluk belirtileri:

• Yaprakların sarkması
• Yaprak kenarlarının kuruması
• Sürgün büyümesinin durması
• Küçük taneler
• Salkımların zayıf kalması
• Yaprakların erken dökülmesi

şeklinde görülebilir.

Çok uzun süren su stresi, o yılki meyvenin yanında bir sonraki yıl oluşacak gözlerin verimini de etkileyebilir.

Üzüme Ne Zaman Gübre Verilir?

Asmanın gübre ihtiyacı toprağa, çeşide, yaşına ve ürün miktarına göre değişir.

En doğru yöntem:

• Toprak analizi
• Yaprak analizi
• Asmanın gelişim gücü
• Ürün miktarı

birlikte değerlendirilerek gübrelemektir.

Dikim Öncesi

Toprağa:

• Olgun kompost
• İyi yanmış çiftlik gübresi
• Analize göre fosfor ve potasyum

eklenebilir.

Taze hayvan gübresi doğrudan köklere temas ettirilmemelidir.

İlkbaharda

Asma uyanmadan veya sürgün gelişiminin başlangıcında, ihtiyaç varsa azotlu gübre verilebilir.

Azot fazla verilirse:

• Çok uzun sürgünler
• Aşırı büyük yapraklar
• Gölgede kalan salkımlar
• Geç olgunlaşma
• Mantar hastalıkları
• Düşük meyve kalitesi

oluşabilir.

Çiçeklenme ve Meyve Dönemi

Potasyum:

• Şeker oluşumu
• Meyve gelişimi
• Olgunlaşma

açısından önemlidir.

Ancak yalnızca “üzüm potasyum sever” düşüncesiyle gelişigüzel yüksek doz kullanılmamalıdır. Toprakta dengesizlik oluşturabilir.

Asmanın Gübreye İhtiyacı Olduğu Nasıl Anlaşılır?

Olası besin eksikliği belirtileri:

• Zayıf sürgün gelişimi
• Küçük ve açık renkli yapraklar
• Yaprak aralarında sararma
• Düşük salkım sayısı
• Küçük taneler
• Erken yaprak dökümü

olabilir.

Ancak benzer belirtiler:

• Fazla sulama
• Kök hastalığı
• Toprak pH sorunu
• Tuzluluk
• Kuraklık
• Zararlılar

nedeniyle de oluşabilir.

Bu nedenle yalnızca görüntüye bakarak rastgele gübre verilmemelidir.

Üzüm Salkımları Seyreltilir mi?

Evet. Özellikle sofralık üzümde fazla salkımların alınması kalan salkımların daha kaliteli gelişmesine yardımcı olabilir.

Salkım seyreltme:

• Meyve iriliğini artırabilir.
• Olgunlaşmayı düzenleyebilir.
• Salkımların sıkışmasını azaltabilir.
• Çürüme riskini düşürebilir.
• Asmanın aşırı yüklenmesini önleyebilir.

Çiçeklenmeden ve meyve tutumundan sonra salkımın alt kısmının veya bazı yan dallarının alınması, salkımı gevşetmek için kullanılabilir.

Bir asma çok fazla salkım taşıyorsa:

• Taneler küçük kalabilir.
• Şeker oranı düşebilir.
• Olgunlaşma gecikebilir.
• Asma kışa zayıf girebilir.
• Bir sonraki yılın verimi etkilenebilir.

Özellikle genç asmalarda az salkım bırakmak daha doğrudur.

Üzüm Taneleri Neden Küçük Kalır?

Küçük tane oluşumunun nedenleri:

• Asmada fazla salkım bulunması
• Yetersiz sulama
• Zayıf tozlanma ve döllenme
• Besin eksikliği
• Fazla gölge
• Yanlış budama
• Çeşit özelliği
• Hastalıklar
• Çok sıkışık salkım

olabilir.

Sofralık üzümde salkım sayısının azaltılması, kalan meyvelerin daha iri ve kaliteli olmasına yardımcı olabilir.

Asma Çiçek Açıyor Ama Üzüm Vermiyorsa Neden?

Olası nedenler:

• Güneş yetersizliği
• Yanlış kış budaması
• Verimli gözlerin kesilmesi
• Aşırı azotlu gübre
• Çiçeklenme döneminde soğuk veya yağmur
• Yetersiz tozlanma
• Asmanın çok genç olması
• Kış veya ilkbahar donu
• Çeşit uyumsuzluğu
• Hastalık

olabilir.

Küçük veya seyrek salkımların önemli nedenlerinden biri çiçeklenme dönemindeki zayıf tozlanmadır.

Asmanın hiç ürün vermemesi durumunda budama şekli özellikle kontrol edilmelidir. Bazı çeşitler kısa budamada, bazıları daha uzun bırakılan çubuklarda daha iyi ürün verir.

Üzüm Yaprakları Neden Sararır?

Yaprak sararmasının başlıca nedenleri:

• Fazla sulama
• Demir eksikliği
• Azot eksikliği
• Magnezyum eksikliği
• Kireçli veya yüksek pH’lı toprak
• Kök çürümesi
• Kuraklık
• Hastalık
• Zararlılar
• Mevsim sonu doğal sararma

olabilir.

Yeni yapraklar sarı, damarlar yeşil kalıyorsa demir alım problemi düşünülebilir. Ancak toprak analizi olmadan doğrudan demir veya başka gübreler kullanılmamalıdır.

Üzüm Yaprakları Neden Kıvrılır?

Yaprak kıvrılması:

• Aşırı sıcaklık
• Susuzluk
• Fazla sulama
• Herbisit zararı
• Emici böcekler
• Virüs hastalıkları
• Besin dengesizliği

nedeniyle görülebilir.

Tek bir yaprağın kıvrılması önemli olmayabilir. Belirti bütün asmada yayılıyorsa neden araştırılmalıdır.

Üzümde En Sık Görülen Hastalıklar

Külleme

Belirtileri:

• Yaprak ve tanelerde beyaz-gri un görünümü
• Tanelerde çatlama
• Sürgünlerde zayıflama
• Salkım kalitesinde düşüş

olabilir.

Korunmak için:

• Asmanın içi çok sık bırakılmamalı.
• Hava dolaşımı sağlanmalı.
• Fazla azot kullanılmamalı.
• Hastalıklı bitki parçaları uzaklaştırılmalı.
• Bölgeye uygun dayanıklı çeşitler seçilmelidir.

Mildiyö

Özellikle nemli ve yağışlı koşullarda gelişebilir.

Belirtileri:

• Yapraklarda sarı yağ lekeleri
• Yaprağın altında beyaz gelişim
• Salkım ve sürgünlerde zarar

şeklinde görülebilir.

Yaprakların uzun süre ıslak kalmasını azaltmak ve asmanın içini havalandırmak önemlidir.

Gri Küf

Sık ve nemli salkımlarda görülebilir.

Belirtileri:

• Tanelerde kahverengileşme
• Gri küf tabakası
• Salkım çürümesi
• Kötü koku

olabilir.

Salkım çevresinde kontrollü yaprak alma, aşırı sulama ve azottan kaçınma riski azaltmaya yardımcı olur.

Kara Çürüklük

Yaprak ve meyvelerde lekeler, kuruyan ve mumyalaşan taneler görülebilir.

Mumyalaşmış salkımlar ve hastalıklı budama artıkları bahçeden uzaklaştırılmalıdır.

Üzümde Görülen Zararlılar

Asmada görülebilecek zararlılar:

• Salkım güvesi
• Bağ maymuncuğu
• Yaprak biti
• Unlu bit
• Kırmızı örümcek
• Trips
• Filoksera
• Kuşlar
• Arılar
• Salyangozlar

olabilir.

Bitkinin:

• Yaprak altları
• Sürgün uçları
• Salkımlar
• Gövde ve kabuk araları

düzenli kontrol edilmelidir.

Yoğun zararlı durumunda yalnızca üzümde kullanımına izin verilen bitki koruma ürünleri kullanılmalı ve hasat bekleme süresine uyulmalıdır.

Üzümleri Kuşlardan Nasıl Koruruz?

Olgunlaşan üzümler kuşlar için çok çekicidir.

Koruma yöntemleri:

• Salkımların üzerine özel koruyucu torba geçirmek
• Bağın üzerine uygun kuş ağı germek
• Parlak şeritler kullanmak
• Hareketli korkutucular yerleştirmek
• Olgun salkımları geciktirmeden toplamak

olabilir.

Ağ kullanılırken kuşların içine sıkışmayacağı ve altından giremeyeceği şekilde kurulmalıdır.

Arılar Üzüme Zarar Verir mi?

Arılar çoğunlukla sağlam üzüm kabuğunu delmez. Çatlamış, kuşların zarar verdiği veya aşırı olgunlaşmış tanelerden beslenebilir.

Arı zararını azaltmak için:

• Çatlayan taneleri temizleyin.
• Aşırı sulamadan kaçının.
• Salkımları zamanında hasat edin.
• Yere dökülen meyveleri kaldırın.
• Koruyucu salkım torbaları kullanın.

Üzüm Taneleri Neden Çatlar?

Tane çatlamasının nedenleri:

• Uzun kuraklıktan sonra aşırı sulama
• Şiddetli yağmur
• Çok sık salkım yapısı
• Fazla olgunlaşma
• Bazı çeşitlerin hassas olması
• Külleme zararı
• Besin dengesizlikleri

olabilir.

Önlemek için sulama düzenli tutulmalı ve meyve olgunlaşırken ani su değişikliklerinden kaçınılmalıdır.

Üzüm Salkımı Neden Çürür?

Salkım çürümesinin başlıca nedenleri:

• Sıkışık salkım
• Yüksek nem
• Yaprakların salkımı tamamen kapatması
• Tanelerin çatlaması
• Gri küf
• Külleme
• Kuş ve böcek zararı
• Aşırı sulama

olabilir.

Çürüyen salkım bitki üzerinde bırakılmamalı ve sağlıklı salkımlara temas etmeden uzaklaştırılmalıdır.

Saksıda Üzüm Yetiştirilir mi?

Evet. Ancak asma güçlü kök geliştirdiği için büyük bir saksı gerekir.

Saksının:

• En az 50–70 litre hacminde
• Altında geniş drenaj delikleri bulunan
• Devrilmeyecek kadar sağlam
• Mümkünse açık renkli

olması yararlıdır.

Daha büyük saksı:

• Toprağın daha yavaş kurumasını
• Köklerin rahat gelişmesini
• Bitkinin dengeli büyümesini

sağlar.

Saksıda yetişen asmalar daha sınırlı ürün verir ve sulama-gübreleme hatalarından bahçedeki asmalara göre daha hızlı etkilenir. Sınırlı alanda yetiştirilen asmalarda düzenli budama özellikle önemlidir.

Saksı Toprağı

Örnek karışım:

• 2 ölçü kaliteli bahçe veya saksı toprağı
• 1 ölçü olgun kompost
• 1 ölçü torf veya cocopeat
• Drenaj için perlit veya iri kum

kullanılabilir.

Bahçe toprağı tek başına saksıda sıkışabilir.

Saksıda Sulama

Saksıdaki asma sıcak havalarda daha sık kontrol edilmelidir. Ancak saksı tabağında sürekli su bırakılmamalıdır.

Çardakta Üzüm Nasıl Yetiştirilir?

Çardak için güçlü gelişen bir çeşit seçilebilir.

İlk yıllarda:

1. Tek ve güçlü bir ana gövde yukarı taşınır.
2. Çardak yüksekliğine ulaştığında ana kollar oluşturulur.
3. Kollar çardak üzerinde farklı yönlere dağıtılır.
4. Her yıl meyve veren dallar yenilenir.
5. Çardak içindeki yoğun sürgünler seyreltilir.
6. Salkımların aşağı sarkması sağlanır.

Çardak asmaları budanmazsa kısa sürede çok yoğun bir yaprak tabakası oluşturabilir. Bu durum meyvelerin gölgede kalmasına ve hastalık riskinin artmasına neden olur.

Asma Kaç Yılda Üzüm Verir?

Asma ilk yıllarda birkaç salkım oluşturabilir. Ancak ciddi ürün için genellikle üçüncü yıl beklenir.

Genel gelişim:

• Birinci yıl: Kök ve ana gövde gelişimi
• İkinci yıl: Ana kollar ve sınırlı ürün
• Üçüncü yıl: İlk düzenli ürün
• Dördüncü yıldan sonra: Daha yüksek ve dengeli ürün

şeklinde olabilir.

İlk yıllarda çok fazla salkım bırakmak asmanın gelişmesini geciktirebilir.

Üzüm Ne Zaman Hasat Edilir?

Üzümler dalından toplandıktan sonra önemli ölçüde tatlanmaya devam etmez. Bu nedenle tam olgunluğa ulaşınca hasat edilmelidir.

Olgunluk belirtileri:

• Tanelerin çeşidine uygun rengi alması
• Şekerli ve aromalı tat
• Kabuk renginin değişmesi
• Tanelerin çeşidine göre yumuşaması
• Çekirdeklerin koyulaşması
• Salkım sapının kısmen odunlaşması

olabilir.

Yalnızca dış görünüşe bakılmamalıdır. Salkımın alt ve üst kısmından birkaç tane tadılmalıdır.

Hasatta salkım çekilmemeli, sapıyla birlikte temiz bir makasla kesilmelidir.

Üzüm Hasadı Sabah mı Yapılır?

Üzüm serin ve kuru havada hasat edilmelidir.

Sabah çiyi kuruduktan sonra veya günün serin saatlerinde toplamak uygundur.

Islak üzüm hasat edilirse:

• Çürüme hızlanabilir.
• Küf riski artabilir.
• Depolama süresi kısalabilir.

Hasat sırasında salkımlar üst üste ezilmemeli ve doğrudan güneşte bırakılmamalıdır.

Üzüm Nasıl Saklanır?

Sofralık üzüm:

• Yıkanmadan
• Kuru şekilde
• Çürük taneleri ayıklanarak
• Delikli kap veya poşette
• Buzdolabında

saklanabilir.

Tüketmeden hemen önce yıkamak daha uygundur.

Çürük veya küflü taneler diğerlerine temas etmeden uzaklaştırılmalıdır.

Aylara Göre Basit Üzüm Bakım Takvimi

Kış Dönemi

• Ana budama yapılır.
• Kuru ve hastalıklı dallar alınır.
• Direk ve teller kontrol edilir.
• Budama artıkları bahçeden uzaklaştırılır.
• Toprak analizi planlanabilir.

İlkbahar Başlangıcı

• Gözler uyanmaya başlar.
• Dip sürgünleri kontrol edilir.
• Genç sürgünler tellere bağlanır.
• Don riski takip edilir.
• Hastalık belirtileri gözlenir.

Çiçeklenme Dönemi

• Aşırı sulamadan kaçınılır.
• Asma gereksiz yere sarsılmaz.
• Hastalık ve zararlı kontrolleri sıklaştırılır.
• Fazla sürgünler seyreltilir.

Meyve Tutumu Sonrası

• Fazla salkımlar azaltılabilir.
• Salkım çevresindeki yapraklar kontrollü alınabilir.
• Sulama dengeli sürdürülür.
• Gri küf ve külleme takip edilir.

Olgunlaşma Dönemi

• Aşırı sulama azaltılır.
• Kuş ve arı önlemleri alınır.
• Çatlayan ve çürüyen taneler temizlenir.
• Şeker ve renk gelişimi takip edilir.

Hasat Sonrası

• Asmanın yapraklarını sağlıklı tutmasına izin verilir.
• Aşırı azot verilmez.
• Kuru dönemde gerekirse sulama yapılır.
• Hastalıklı meyveler ve mumyalar temizlenir.

İyi Üzüm Yetiştirmenin En Önemli 15 Kuralı

1. Bölgenize uygun üzüm çeşidi seçin.
2. Sertifikalı ve sağlıklı fidan kullanın.
3. Asmayı tam güneşe dikin.
4. Su biriken toprağa dikmeyin.
5. Sağlam bir tel veya çardak sistemi kurun.
6. İlk iki yıl kök ve gövde gelişimine önem verin.
7. Her kış mutlaka doğru budama yapın.
8. Çeşidin kısa mı uzun mu budama istediğini öğrenin.
9. Asmayı her gün az suyla boğmayın.
10. Derin ve kontrollü sulama yapın.
11. Fazla azotlu gübre kullanmayın.
12. Salkımların hava ve güneş almasını sağlayın.
13. Çok fazla salkım varsa seyreltin.
14. Hastalıklı meyve ve yaprakları bekletmeden uzaklaştırın.
15. Üzümü tam olgunlaşmadan toplamayın.

Üzüm Yetiştirirken En Sık Yapılan Hatalar

Asmayı Budamamak

Çok yaprak ve dal oluşur, ancak salkım kalitesi düşebilir.

Bütün Sürgünleri Kısaltmak

Çeşidin verimli gözleri kesilirse o yıl ürün alınamayabilir.

Asmayı Gölgeli Yere Dikmek

Meyveler geç olgunlaşır ve tatlanmaz.

Her Gün Yüzeysel Sulamak

Köklerin yüzeyde kalmasına ve bitkinin zayıflamasına neden olabilir.

Fazla Gübre Vermek

Asma çok yapraklanır ancak ürün kalitesi düşebilir.

İlk Yıllarda Çok Salkım Bırakmak

Gövde ve kök gelişimi yavaşlar.

Salkım Çevresindeki Bütün Yaprakları Almak

Üzümlerde güneş yanığına neden olabilir.

Hastalıklı Salkımları Bitkide Bırakmak

Hastalığın diğer salkımlara yayılmasına yol açabilir.

Üzümü Erken Toplamak

Üzüm dalından koparıldıktan sonra yeterince tatlanmaz.

Üzüm Yetiştiriciliği Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Üzüm kaç saat güneş ister?

Günde en az 6 saat, mümkünse 8 saat doğrudan güneş almalıdır.

Üzüm her gün sulanır mı?

Hayır. Bahçedeki köklü asmalar derin ve aralıklı sulanmalıdır. Saksılar daha sık kontrol edilir.

Üzüm ne zaman dikilir?

Dinlenme döneminde, bölgeye göre sonbahar sonu ile ilkbahar başı arasında dikilebilir.

Asma kaç yılda üzüm verir?

İlk salkımlar erken görülebilir ancak düzenli ürün genellikle üçüncü yıldan itibaren başlar.

Asma ne zaman budanır?

Yaprak dökümünden sonra ve gözler uyanmadan önce, dinlenme döneminde budanır.

Asma çok budanır mı?

Evet. Üzüm asmalarında geçen yılki büyümenin büyük bölümü çıkarılabilir. Ancak bırakılacak göz sayısı çeşide göre belirlenmelidir.

Üzümün iri olması için ne yapılır?

Güneş, dengeli sulama, doğru budama, yeterli besleme ve salkım seyreltme önemlidir.

Üzüm neden küçük kalır?

Fazla salkım, su eksikliği, gölge, yetersiz beslenme, kötü tozlanma veya çeşit özelliği etkili olabilir.

Asma çiçek açıyor ama üzüm vermiyor, neden?

Yanlış budama, olumsuz hava, gölge, aşırı azot, gençlik veya tozlanma sorunu olabilir.

Üzüm neden çatlar?

Düzensiz sulama, ani yağış, fazla olgunlaşma, sık salkım veya hastalık nedeniyle çatlayabilir.

Üzümün yaprakları neden sararır?

Fazla su, demir veya azot eksikliği, kök problemi, kuraklık veya hastalık olabilir.

Asmaya hangi gübre verilir?

Toprak analizine göre gübre verilmelidir. Gereksiz azot kullanılmamalı, potasyum ve diğer besinler analiz sonucuna göre düzenlenmelidir.

Üzüm salkımları seyreltilir mi?

Evet. Özellikle sofralık üzümde fazla salkımların azaltılması kaliteyi artırabilir.

Salkım çevresindeki yapraklar alınır mı?

Kontrollü olarak alınabilir. Bütün yaprakların çıkarılması güneş yanığına neden olabilir.

Saksıda üzüm olur mu?

Evet. Büyük saksı, sağlam destek, düzenli budama ve dikkatli sulama gerekir.

Çardakta üzüm yetişir mi?

Evet. Ancak çardak düzenli budanmalı ve iç kısmın aşırı sıklaşması önlenmelidir.

Üzüm dalından koparıldıktan sonra olgunlaşır mı?

Önemli ölçüde tatlanmaz. Bu nedenle dalında tam olgunlaşınca toplanmalıdır.

Hasatta salkım çekilir mi?

Hayır. Salkım sapıyla birlikte temiz makasla kesilmelidir.

Sonuç

İyi üzüm yetiştirmenin en önemli sırrı asmayı kendi hâline bırakmamak, ancak gereğinden fazla su ve gübreyle de zorlamamaktır.

Kaliteli üzüm için:

• Tam güneş
• Sağlam destek
• Doğru kış budaması
• Kontrollü yaz bakımı
• Dengeli sulama
• Toprak analizine dayalı gübreleme
• Salkım yükünün ayarlanması
• Hastalıkların erken fark edilmesi

birlikte uygulanmalıdır.

Asma çok güçlü büyüyen bir bitkidir. Budanmadığında uzun dallar ve yoğun yapraklar oluşturabilir, fakat salkımlar küçük ve tatsız kalabilir. Bu nedenle üzüm yetiştiriciliğinde en önemli bakım işlemi budamadır.

İlk iki yıl yüksek ürün beklemek yerine güçlü gövde ve kök oluşturulmalıdır. Üçüncü yıldan sonra doğru terbiye ve budama sistemiyle düzenli ürün alınabilir.

Üzümler çeşidine uygun rengini, şekerini ve aromasını aldıktan sonra hasat edilmelidir. Çünkü üzüm, domates veya muz gibi toplandıktan sonra belirgin biçimde tatlanmaya devam eden bir meyve değildir.

Önemli Bilgilendirme: Bu içerik genel bahçe yetiştiriciliği amacıyla hazırlanmıştır. Ticari bağ kurulumunda çeşit, anaç, sıra aralığı, sulama, gübreleme ve hastalık programı için bölgedeki ziraat mühendisi veya il/ilçe tarım müdürlüğünden destek alınmalıdır. Bitki koruma ürünleri yalnızca ruhsatlı kullanım bilgilerine ve hasat bekleme sürelerine uygun uygulanmalıdır.