Türkiye’de araç satışlarında sıkça duyulan “kasko değerinin yüzde 70’inin altına satılamaz” veya “en fazla yüzde 30 düşük gösterilebilir” şeklinde genel ve güncel bir yasal oran bulunmamaktadır.

Ancak kritik ayrım şudur:

Aracın gerçek satış fiyatı piyasa koşullarına göre kasko değerinden düşük olabilir; fakat noter satış işleminde gösterilecek değer, güncel kasko değerinden aşağı olamaz.

492 sayılı Harçlar Kanunu’nun 43’üncü maddesi, motorlu kara taşıtlarının alım ve satım işlemlerinde gösterilecek değerin, işlem tarihinde geçerli kasko sigortasına esas değerden düşük olamayacağını açıkça düzenlemektedir.

En net cevap

Kasko değeri neyi gösterir?

Kasko değer listesi, Türkiye Sigorta Birliği tarafından sigorta şirketlerine yardımcı olmak amacıyla hazırlanan ortalama bir referans listedir.

Bu değer belirlenirken aracın:

• Markası
• Modeli
• Tipi
• Model yılı
• Genel ikinci el piyasa fiyatı

dikkate alınır.

Ancak kasko değer listesinde aracın:

• Kilometresi
• Tramer ve ağır hasar kaydı
• Mekanik arızası
• Değişen ve boyalı parçaları
• Kozmetik durumu
• Bakım geçmişi
• Lastik durumu
• Kullanım şekli

ayrı ayrı değerlendirilmez. Bu nedenle aynı model ve model yılındaki iki aracın gerçek piyasa fiyatı birbirinden çok farklı olabilir. Türkiye Sigorta Birliği de listedeki rakamların ortalama nitelikte olduğunu ve herhangi bir işlemde esas alınmasından sorumluluk kabul etmediğini belirtmektedir.

Örnekle açıklayalım

Bir aracın güncel kasko değeri 1.500.000 TL olsun.

Araçta:

• Ağır hasar kaydı
• Yüksek kilometre
• Motor arızası
• Şasi işlemi
• Çok sayıda değişen parça

bulunduğu için alıcı ve satıcı gerçek piyasa bedelini 1.000.000 TL olarak belirlemiş olabilir.

Ekonomik açıdan aracın 1.000.000 TL’ye satılması mümkündür. Fakat Harçlar Kanunu açısından noter işleminde gösterilecek değer 1.500.000 TL’den düşük olamaz.

Başka bir ifadeyle aracın fiziki durumu nedeniyle gerçek pazarlık fiyatı daha düşük olsa bile noter harcı bakımından kasko değeri alt sınır oluşturmaktadır.

2026 yılında noter harcı nasıl hesaplanıyor?

1 Ocak 2026’dan itibaren ikinci el araçların satış ve devir işlemlerinde:

• Satış ve devir bedeli üzerinden binde 2 noter harcı
• Her durumda en az 1.000 TL

alınmaktadır.

Tescilli aracın ikinci el motorlu kara taşıtı ticareti yetki belgesine sahip bir işletmeye satılması durumunda bu özel harç alınmamaktadır.

Harçlar Kanunu’nun 43’üncü maddesiyle birlikte değerlendirildiğinde noter harcına esas değer, kasko değerinden aşağı olamaz.

Örnek noter harcı hesabı

Kasko değeri: 1.500.000 TL

Gerçek anlaşma bedeli: 1.000.000 TL

Harç hesabına esas asgari değer: 1.500.000 TL

Hesap:

1.500.000 × binde 2 = 3.000 TL

Bu tutara noterlikteki diğer hizmet, belge ve değerli kâğıt bedelleri ayrıca eklenebilir.

Araç 2.000.000 TL’ye satılıyorsa, kasko değeri 1.500.000 TL olsa bile yüksek olan gerçek satış bedeli üzerinden işlem yapılır:

2.000.000 × binde 2 = 4.000 TL

“Kasko değerinin yüzde 70’inden aşağı satılamaz” bilgisi doğru mu?

Bu bilgi geçmişten kalan muhasebe uygulamaları, eski forum yorumları ve vergi incelemesi yaklaşımlarıyla karıştırılmaktadır.

Güncel mevzuatta:

• Kasko değerinin yüzde 70’i
• Yüzde 75’i
• Yüzde 80’i
• En fazla yüzde 30 düşük satış

şeklinde genel bir sınır bulunmamaktadır.

Güncel kanun hükmü bir yüzde belirlememekte, noter işleminde gösterilecek değerin doğrudan kasko değerinden aşağı olamayacağını söylemektedir.

Dolayısıyla “kasko değerinin yüzde 70’ine kadar düşebilirsiniz” şeklindeki internet bilgilerine güvenilmemelidir.

Araç ağır hasarlıysa ne olacak?

Ağır hasarlı, pert kayıtlı, motoru arızalı veya kazalı bir aracın gerçek piyasa fiyatı kasko değerinden doğal olarak düşük olabilir.

Böyle bir durumda aşağıdaki belgelerin saklanması önemlidir:

• Ekspertiz raporu
• Tramer ve ağır hasar kayıtları
• Servis arıza tespit raporu
• Onarım teklifi ve faturalar
• Aracın hasarlı fotoğrafları
• İlan metni
• Alıcı ile yapılan yazışmalar
• Banka transfer kayıtları
• Gerçek satış sözleşmesi ve teslim tutanağı

Bu belgeler özellikle şirket veya galeri satışlarında düşük satış fiyatının nedenini açıklamak bakımından önemlidir.

Ancak aracın hasarlı olması, noter işlemindeki yasal değer alt sınırını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Noterde gösterilecek değer yine Harçlar Kanunu’nun 43’üncü maddesine göre belirlenir.

Bireysel araç satışında vergi çıkar mı?

Kendi kullanımındaki aracını ara sıra satan sıradan bir kişi açısından satış işlemi genellikle ticari faaliyet olarak değerlendirilmez.

Ancak kişinin:

• Düzenli şekilde araç alıp satması
• Yılda çok sayıda satış yapması
• Araçları kâr elde etmek amacıyla alması
• Sürekli ilan vermesi
• Satış organizasyonu yürütmesi

durumunda faaliyet ticari kazanç olarak değerlendirilebilir.

Bir takvim yılı içerisinde üçten fazla ikinci el motorlu kara taşıtı satışı yapan kişiler, ikinci el taşıt ticareti düzenlemeleri bakımından ayrıca incelemeye ve yetki belgesi şartlarına konu olabilir. Ticaret Bakanlığının güvenli ödeme açıklamalarında da bu kişiler işletmelerle birlikte ayrı grupta belirtilmiştir.

Şirket aktifindeki araç kasko değerinden düşük satılabilir mi?

Şirket veya ticari işletme adına kayıtlı araçlarda konu daha risklidir.

Şirket aracı gerçekten düşük fiyata satılmışsa fatura gerçek işlem bedelini göstermelidir. Ancak bedel piyasa değerine göre açık biçimde düşükse ve bu düşüklük haklı bir nedenle açıklanamıyorsa KDV matrahında emsal bedel esas alınabilir.

KDV Kanunu’nun 27’nci maddesine göre bedelin emsal bedeline göre açıkça düşük olması ve mükellefin bu durumu haklı bir sebeple açıklayamaması hâlinde vergi matrahı emsal bedel üzerinden belirlenebilir.

Emsal bedelin belirlenmesinde Vergi Usul Kanunu’nun 267’nci maddesindeki:

• Ortalama satış fiyatı
• Maliyet bedeli
• Takdir komisyonu

yöntemleri kullanılabilir.

Bu nedenle şirket aracının düşük fiyata satılması gerekiyorsa:

• Yetkili ekspertiz raporu alınmalı
• Hasar ve arızalar belgelenmeli
• Piyasa karşılaştırması hazırlanmalı
• Yönetim kararı düzenlenmeli
• Gerçek ödeme banka üzerinden yapılmalı
• Fatura ve muhasebe kaydı mali müşavir tarafından kontrol edilmeli

Özellikle şirket ortağına, çalışana veya ilişkili kişiye piyasanın çok altında araç satışı yapılması vergi incelemesi bakımından daha yüksek risk taşır.

Güvenli Ödeme Sisteminde hangi tutar gösterilmeli?

27 Eylül 2024’ten beri ikinci el taşıt satışlarında nakit, EFT, havale veya FAST ile yapılacak ödemelerde Güvenli Ödeme Sistemi zorunludur.

Satıcı önce:

• Araç bilgilerini
• Alıcı bilgilerini
• Satış bedelini
• Kendi hesap bilgisini

sisteme girer.

Alıcı belirtilen taşıt bedelini sisteme aktarır. Noter satışı tamamlandığında para satıcının hesabına gönderilir. Sisteme para yatırılmadan noterlikte devir işlemi yapılmaz.

Bu nedenle:

• Sisteme düşük bedel yazmak
• Aradaki parayı elden vermek
• Noterde başka, banka transferinde başka tutar kullanmak
• Satış bedelini parçalara bölerek gizlemek

sonradan ciddi ispat, vergi ve dolandırıcılık sorunlarına neden olabilir.

En güvenli yöntem gerçek satış bedelini eksiksiz şekilde beyan etmek ve ödemeyi tamamen Güvenli Ödeme Sistemi üzerinden yapmaktır.

Araç bedelini düşük göstermenin riskleri

Satıcı açısından

Satıcı daha sonra:

• Satış bedelinin tamamını alamadığını
• Elden ödemenin yapılmadığını
• Banka transferinin eksik olduğunu

ispatlamakta zorlanabilir.

Alıcı açısından

Araçta ayıp çıkması veya satışın iptal edilmesi durumunda alıcı, yalnızca resmî belgelerde ve banka kayıtlarında görünen tutarı ödediğini kolayca ispatlayabilir.

Gerçekte 1.500.000 TL ödeyip belgelerde 1.000.000 TL görünüyorsa kalan 500.000 TL’nin ispatı büyük sorun oluşturabilir.

Vergi açısından

Ticari satışlarda düşük bedel:

• Emsal bedel uygulaması
• Ek KDV
• Gelir veya kurumlar vergisi farkı
• Vergi ziyaı cezası
• Gecikme faizi

riskine yol açabilir.

Kara para ve şüpheli işlem açısından

Araç değeriyle uyumsuz banka hareketleri veya taraflar arasında farklı kanallardan yapılan ödemeler bankaların ve yetkili kurumların incelemesine konu olabilir.

Kasko değeri gerçek piyasa değeri midir?

Her zaman değildir.

Yargıtay da bir araç satış uyuşmazlığında noter satış sözleşmesinde bulunan kasko değerinin doğrudan aracın gerçek piyasa satış bedeli olarak kabul edilemeyeceğini, gerçek değerin bilirkişi incelemesiyle tespit edilmesi gerektiğini belirtmiştir.

Bu nedenle üç farklı değeri birbirinden ayırmak gerekir:

1. Kasko değeri: Sigorta ve bazı resmî işlemlerde kullanılan ortalama referans değer.
2. Piyasa değeri: Aracın kilometresi, hasarı ve genel durumuna göre piyasada alabileceği yaklaşık bedel.
3. Gerçek satış bedeli: Alıcı ile satıcının fiilen anlaştığı ve ödediği tutar.

Bu üç rakam her zaman aynı olmayabilir.

Kasko listesinde bulunmayan eski araçlarda değer nasıl belirlenir?

Harçlar Kanunu’na göre araç TSB listesinde yer almıyorsa, listede bulunan en eski modelin değerinden her model yılı için yüzde 10 indirim yapılmak suretiyle asgari değer belirlenir.

Türkiye Sigorta Birliğinin güncel kasko listesinde normal olarak 15 model yılına kadar araçlar yer almaktadır. Daha eski araçlar için GİB ayrıca 16 yaş ve üzeri kasko değer listeleri yayımlamaktadır.

Kasko değerinin ne kadar altında satış yapılabilir?

En doğru cevap şöyledir:

Aracın gerçek piyasa satış fiyatı; ağır hasar, yüksek kilometre, mekanik arıza veya benzeri nedenlerle kasko değerinden herhangi bir oranda düşük olabilir. Ancak noter satış işleminde gösterilecek resmî değer güncel kasko değerinden düşük olamaz.

Yani güncel mevzuatta:

• “Yüzde 20 düşük satılabilir”
• “Yüzde 30 düşük gösterilebilir”
• “Kasko değerinin yüzde 70’i yeterlidir”

şeklinde bir oran yoktur.

Noterde uygulanacak alt sınır doğrudan güncel kasko değeridir.

Örneğin aracın kasko değeri 2.000.000 TL ise noter satış işleminde 1.400.000 TL, 1.600.000 TL veya 1.900.000 TL gösterilmesi kanundaki değer kuralıyla uyumlu değildir. İşlem değerinin en az 2.000.000 TL olması gerekir. Aracın gerçek değerinin daha düşük olmasının sebebi ayrıca ekspertiz, hasar ve servis belgeleriyle kayıt altına alınmalıdır.

Özellikle şirket aracı, galeri satışı, ortaklar arası devir veya ağır hasarlı araç söz konusuysa işlemden önce mali müşavir ve araç satış işlemleri konusunda çalışan bir hukukçudan dosyaya özel görüş alınması daha güvenlidir.