Daha İyisini Bulma Korkusu İlişkileri Nasıl Sabote Ediyor?

Birisiyle tanışıyorsunuz. Sohbet güzel, aranızda çekim var, birlikte vakit geçirmekten hoşlanıyorsunuz. Tam her şey yolunda gidiyor derken zihninizin bir köşesinde küçük bir soru beliriyor: “Acaba daha iyisi var mı?”

Sonra telefonunuzu açıyorsunuz. Yeni profiller, yeni insanlar, yeni ihtimaller… Birkaç dakika önce gayet iyi hissettiğiniz ilişki bir anda yeterince iyi görünmemeye başlayabiliyor. Karşınızdaki kişide gerçek bir sorun olduğu için değil, başka bir yerde daha uygun, daha çekici, daha eğlenceli veya daha kusursuz birinin bulunabileceği ihtimali yüzünden.

Bu durum günümüzde “FOBO” olarak adlandırılıyor. İngilizce “Fear of a Better Option” ifadesinin kısaltması olan FOBO, kabaca “daha iyi bir seçenek çıkacak korkusu” anlamına geliyor. FOMO’da bir şeyleri kaçırmaktan korkarken FOBO’da elimizdeki seçeneğe bağlanmaktan çekiniyoruz. Çünkü seçim yaptığımız anda diğer ihtimallerden vazgeçmemiz gerekiyor.

Sorun tam da burada başlıyor. Daha iyisini bulmaya çalışırken bazen zaten iyi olanı kaybedebiliyoruz.

FOBO Nedir?

FOBO, kişinin önündeki seçeneklerden birine karar vermekte zorlanması ve sürekli daha iyi bir alternatifin ortaya çıkabileceğini düşünmesi durumunu anlatmak için kullanılan popüler bir kavramdır. Klinik bir psikiyatrik tanı değildir ancak modern karar verme davranışlarını açıklamak için kullanılan oldukça tanıdık bir ifade haline gelmiştir.

Bu durum yalnızca romantik ilişkilerde görülmez. Restoran seçerken, tatil planlarken, iş değiştirirken, internette ürün ararken hatta akşam hangi diziyi izleyeceğimize karar verirken bile FOBO benzeri bir kararsızlık yaşayabiliriz.

Bir platformda yüzlerce film arasında dolaşıp yarım saat boyunca hiçbirini açamamak buna basit bir örnektir. Sorun seçenek olmaması değil, tam tersine seçeneklerin fazla olmasıdır.

İlişkilerde ise sonuçları çok daha ciddi olabilir. Çünkü diğer tarafta bir ürün veya film değil, duyguları olan başka bir insan vardır.

Daha Fazla Seçenek Neden Daha Mutlu Etmiyor?

İlk bakışta seçeneklerin fazla olması avantaj gibi görünür. Ne kadar çok alternatif varsa doğru seçeneği bulma ihtimalimizin de o kadar artacağını düşünebiliriz.

Fakat insan zihni her zaman böyle çalışmıyor.

Çok fazla seçenek bulunduğunda karar vermek zorlaşabiliyor. Her alternatif yeni bir karşılaştırma yaratıyor. Birini seçtiğimizde diğerlerinden vazgeçmiş oluyoruz ve zihnimiz seçmediğimiz ihtimalleri düşünmeye devam edebiliyor.

Psikolog Barry Schwartz’ın “seçim paradoksu” olarak popülerleştirdiği yaklaşım da bu noktaya dikkat çekiyor. Seçim özgürlüğü belirli bir noktaya kadar faydalı olsa da seçenek sayısı arttıkça bazı insanlar karar vermekte zorlanabiliyor ve verdikleri karardan daha az tatmin olabiliyor.

Romantik ilişkilerde bunun karşılığı oldukça tanıdık:

“Onunla mutluyum ama belki daha uyumlu biri vardır.”

“Her şey güzel ama tam olarak aradığım kişi mi?”

“Biraz daha beklersem daha iyi biriyle karşılaşabilir miyim?”

Bu soruların ara sıra akla gelmesi olağan. Problem, kişinin hiçbir ilişkiye gerçekten yatırım yapamayacağı kadar sürekli hale gelmesidir.

Flört Uygulamaları FOBO’yu Neden Güçlendirebilir?

Eskiden insanların romantik partnerlerle tanışabileceği çevre daha sınırlıydı. Okul, iş, arkadaş grubu, mahalle veya sosyal ortamlar başlıca tanışma alanlarıydı.

Bugün ise telefondaki birkaç hareketle yüzlerce potansiyel partner görebiliyoruz.

Bu durum insanlara daha fazla tanışma fırsatı sunuyor ancak aynı zamanda zihinsel olarak hiç bitmeyen bir alternatif listesi oluşturabiliyor.

Birisiyle güzel bir buluşma yaptıktan sonra eve gelip yeniden profillere bakmak son derece kolay. Karşınızdaki kişiyi yalnızca kendi özellikleri üzerinden değerlendirmek yerine, hiç tanımadığınız yüzlerce ihtimalle karşılaştırmaya başlayabiliyorsunuz.

Buradaki tuzak şu: Gerçek insanın kusurları vardır, ekrandaki alternatiflerin ise henüz yoktur.

Henüz tanımadığımız birisini zihnimizde istediğimiz kadar mükemmel hale getirebiliriz. Çünkü onun kötü alışkanlıklarını, zor günlerini, iletişim problemlerini veya bizi rahatsız edecek özelliklerini bilmiyoruz.

Böylece gerçek bir insan ile hayali bir ihtimali karşılaştırmaya başlıyoruz. Bu yarışta hayali seçenek çoğu zaman avantajlıdır.

“Bir Swipe Uzağında Daha İyisi Var” Düşüncesi

FOBO’nun en belirgin özelliklerinden biri sürekli tarama davranışıdır.

İlişkiniz kötü olduğu için değil, başka bir ihtimal bulunabileceği için seçenekleri kontrol etmeye devam edebilirsiniz.

Bir süre sonra kişi karşısındaki insana şu soruyla bakmaya başlayabilir:

“Bu ilişki benim için iyi mi?”

yerine:

“Bulabileceğim en iyi kişi bu mu?”

İki soru birbirine benziyor gibi görünse de aralarında büyük fark vardır.

İlk soru mevcut ilişkinin sağlıklı olup olmadığını değerlendirir. İkinci soru ise teorik olarak dünyadaki bütün potansiyel partnerlerle karşılaştırma yapmayı gerektirir.

Ve bu sorunun kesin bir cevabı yoktur.

Dünyada her zaman daha komik, daha zengin, daha güzel, daha sosyal veya sizinle daha fazla ortak noktası bulunan biri olabilir. Ancak uzun süreli ilişkinin temel sorusu kusursuz kişinin bulunması değil, iki insanın birlikte sağlıklı bir bağ kurup kuramadığıdır.

FOBO İlişkilerde Nasıl Görülür?

FOBO her insanda aynı şekilde ortaya çıkmaz. Bazı kişiler sürekli yeni insanlarla konuşurken bazıları ilişki içerisinde olmasına rağmen zihinsel olarak seçeneklerini açık tutar.

Örneğin ilişkiniz iyi giderken bile flört uygulamalarını silmek istemeyebilirsiniz. Yeni biriyle tanıştığınızda onun küçük kusurlarını hızla büyütebilirsiniz. Birkaç güzel buluşmanın ardından “fazla ciddi olmaya başladı” diyerek geri çekilebilirsiniz.

Karşınızdaki kişinin size uygun olup olmadığını anlamak için zaman vermek yerine ilk haftalarda kesin bir “kıvılcım” bekleyebilirsiniz. Bir mesajın geç gelmesini ilişkinin geleceğine dair büyük bir işaret gibi yorumlayabilir veya küçük bir uyumsuzluk gördüğünüz anda yeni seçeneklere dönebilirsiniz.

FOBO’nun en önemli işaretlerinden biri ise karar verdikten sonra bile seçenek aramanın sona ermemesidir.

Mesajın Geç Gelmesi Neden Bu Kadar Büyük Bir Mesele Olabiliyor?

Dijital flört yalnızca seçenek sayısını artırmadı. İletişim hızına ilişkin beklentilerimizi de değiştirdi.

Mesaj gönderiyoruz ve karşı tarafın ne zaman çevrim içi olduğunu görebiliyoruz. Cevap geciktiğinde zihnimiz boşluğu kendi senaryolarıyla doldurmaya başlayabiliyor.

“Benden soğudu mu?”

“Başka biriyle mi konuşuyor?”

“Yanlış bir şey mi söyledim?”

“Beni önemsemiyor mu?”

Özellikle ilişki konusunda yoğun belirsizlik yaşayan kişilerde birkaç saatlik sessizlik gereğinden büyük anlamlar kazanabilir.

Bu durumda kişi rahatlamak için tekrar mesaj gönderebilir, karşı tarafın sosyal medya hareketlerini kontrol edebilir veya kendisini güvenceye almak amacıyla başka insanlarla konuşmaya başlayabilir.

Kısa vadede bu davranışlar rahatlatıcı görünebilir. Uzun vadede ise gerçek bir güven ilişkisinin gelişmesini zorlaştırabilir.

Bağlanma Biçimimiz FOBO’yu Etkileyebilir mi?

İlişki psikolojisinde insanların yakınlık ve güven karşısındaki davranışlarını anlamak için bağlanma biçimlerinden sıkça yararlanılır.

Kaygılı bağlanma eğilimleri bulunan biri ilişkinin ilk dönemlerindeki belirsizliği oldukça yoğun yaşayabilir. Karşı tarafın ilgisini sürekli teyit etmek isteyebilir ve küçük değişiklikleri reddedilme işareti olarak yorumlayabilir.

Kaçınmacı eğilimleri bulunan bir kişi açısından ise seçeneklerin çokluğu farklı bir işlev görebilir. İlişki derinleşmeye başladığında başka insanların varlığı, yakınlıktan uzaklaşmak için zihinsel bir kaçış kapısına dönüşebilir.

“Bu kişiyle olmam gerekiyor mu?” sorusu bazen gerçekten uyumsuzluğun işareti olabilir. Ancak bazen de ilişkinin daha derin ve savunmasız bir noktaya ulaşmasının yarattığı rahatsızlıktan kaçmanın yolu olabilir.

Bu ayrımı fark etmek kolay değildir.

İlk Günlerdeki Yoğun Heyecan Her Zaman Uyumluluk Anlamına Gelmez

Modern flört kültüründe ilk buluşmadaki “kıvılcığa” büyük anlam yükleniyor.

İlk saniyeden olağanüstü bir elektrik hissetmek romantik filmlerde etkileyici olabilir. Ancak güvenli ve uzun süreli ilişkilerin tamamı bu şekilde başlamaz.

Bazı ilişkiler daha sakin gelişir. İnsanlar birbirini tanıdıkça güven oluşur, mizahlarını keşfeder, ortak deneyimler yaşar ve duygusal yakınlık zaman içerisinde güçlenir.

Buradaki sorun, sürekli yoğun heyecan arayan birinin sakin gelişen ilişkiyi yanlışlıkla “kimya yok” şeklinde değerlendirebilmesidir.

Oysa ilk dönem heyecanının azalması ilişkinin kötüleştiği anlamına gelmez. Bazen yalnızca ilişkinin yenilik aşamasından gerçek yakınlık aşamasına geçtiğini gösterir.

Yeni İnsanların Heyecanına Bağımlı Hale Gelmek

Yeni birisiyle tanışmanın doğal bir heyecanı vardır.

Henüz her şey bilinmezdir. Mesaj beklemek heyecan yaratır, ilk buluşma merak uyandırır ve karşı tarafın sizi beğenip beğenmediği belirsizdir.

Bu yoğunluk bir süre sonra azalır.

İşte FOBO döngüsünde bazı kişiler tam bu noktada yeni bir seçenek aramaya başlayabilir. Çünkü yeni tanışmanın heyecanı tekrar elde edilebilir.

Böylece kişi sürekli ilk buluşmalar yaşar ancak ilişkilerin ikinci, üçüncü ve daha derin aşamalarına geçmekte zorlanır.

Bir bakıma ilişkinin kendisini değil, başlangıçtaki heyecanı kovalamaya başlar.

“Mükemmel İnsan” Aramak Neden Sorun Yaratıyor?

FOBO ile mükemmeliyetçilik arasında güçlü bir benzerlik bulunur.

Bazı insanlar bir ilişkide kendi temel ihtiyaçlarının karşılanmasına bakmak yerine bütün kriterlerinin eksiksiz karşılanmasını bekler.

Çekici olsun.

Komik olsun.

Başarılı olsun.

Aynı hobileri sevsin.

Aynı müzikleri dinlesin.

Her mesajı doğru zamanda atsın.

Hiç rahatsız edici alışkanlığı olmasın.

Her konuda aynı düşünelim.

Liste uzadıkça gerçek insanların bu standardı karşılaması zorlaşır.

Burada beklentileri tamamen bırakmaktan söz etmiyoruz. Saygı, güven, iletişim, değerler ve duygusal güvenlik gibi temel ihtiyaçlar son derece önemlidir.

Ancak sağlıklı standartlarla kusursuzluk beklentisi aynı şey değildir.

“Maksimize Edenler” ve “Yeterince İyi” Diyebilenler

Karar verme araştırmalarında iki farklı eğilimden söz edilir: Her zaman mümkün olan en iyi seçeneği bulmaya çalışanlar ve kendi önemli kriterlerini karşılayan yeterince iyi bir seçenek bulunduğunda karar verebilenler.

İlk gruptaki kişiler sürekli karşılaştırma yapmaya daha yatkın olabilir.

Bir telefon alırlar ama ertesi gün başka modellerin fiyatına bakarlar. Restoranda yemek sipariş ederler ama diğer masanın tabağının daha güzel görünüp görünmediğini kontrol ederler.

İlişkilerde de benzer bir zihinsel alışkanlık ortaya çıkabilir.

Karşısındaki insanın kendisine iyi gelip gelmediğine odaklanmak yerine sürekli “Daha iyisini bulabilir miydim?” sorusunu sorar.

İronik olan şu ki en iyi seçeneği bulmaya yönelik bu yoğun çaba, seçilen seçenekten alınan tatmini azaltabilir.

FOBO ile Gerçek Uyumsuzluğu Karıştırmayın

Her ilişkiye devam etmek gerektiği sonucu çıkarılmamalı.

Karşınızdaki kişi size saygı göstermiyorsa, sınırlarınızı sürekli ihlal ediyorsa, güven problemi yaratıyorsa veya temel değerleriniz ciddi biçimde çatışıyorsa ilişkiyi yeniden değerlendirmek son derece makuldür.

FOBO başka bir şeyi anlatır.

Ortada belirgin bir problem olmadığı halde yalnızca teorik olarak daha iyi birinin bulunabileceği düşüncesi yüzünden bağ kuramamak.

Bu ayrımı anlamak için kendinize şu soruyu sorabilirsiniz:

“Bu kişiden gerçekten rahatsız olduğum somut bir durum mu var, yoksa henüz karşılaşmadığım birinin daha iyi olabileceği ihtimalinden mi etkileniyorum?”

Cevap çoğu zaman oldukça öğretici olabilir.

FOBO’dan Kurtulmak İçin İlk Adım: Sürekli Taramayı Bırakın

Birisiyle gerçek bir ilişki ihtimalini değerlendirmek istiyorsanız aynı anda sürekli alternatif aramak karar vermeyi zorlaştırabilir.

Bu yüzden belirli bir noktada “başka kim var?” taramasına ara vermek faydalı olabilir.

Bu, tanıştığınız ilk kişiye bağlanmanız gerektiği anlamına gelmez.

Sadece karşınızdaki insanı gerçekten tanımak için ona yeterli zihinsel alan vermek anlamına gelir.

Sürekli alternatiflere bakarken mevcut kişiye tam dikkat vermek oldukça zordur.

Soruyu Değiştirin: “En İyisi mi?” Değil, “İyi Bir Şey Kurabilir miyiz?”

FOBO ile mücadelede en yararlı zihinsel değişikliklerden biri sorunun kendisini değiştirmektir.

“Bu kişi bulabileceğim en iyi insan mı?” sorusunun cevabını hiçbir zaman bilemezsiniz.

Onun yerine şunu sorabilirsiniz:

“Bu kişiyle sağlıklı, güvenli ve anlamlı bir ilişki kurabilir miyim?”

Bu soru mükemmellikten gerçek ilişki kalitesine geçiş sağlar.

Kendinizi onun yanında rahat hissediyor musunuz?

Birbirinize saygı duyuyor musunuz?

Sorunları konuşabiliyor musunuz?

Güven oluşuyor mu?

Birlikte eğleniyor musunuz?

Temel değerleriniz birbirine uyuyor mu?

Bunlar, dünyanın başka bir yerinde teorik olarak daha iyi bir insan bulunup bulunmadığından çok daha anlamlı sorulardır.

Gerçek Yakınlık Kusurları Gördükten Sonra Başlıyor

Bir insanla gerçekten yakınlaşmak için onun kusursuz olmadığını görmeniz gerekir.

O da sizin kusursuz olmadığınızı görecektir.

İlk buluşmalardaki en iyi kıyafetler, özenle hazırlanmış mesajlar ve kontrollü davranışların ardından gerçek kişilik yavaş yavaş ortaya çıkar.

Sağlıklı yakınlık tam da burada oluşmaya başlar.

İki insan birbirinin kusurlarını görür, zaman zaman anlaşamaz, yanlış anlaşılır, özür diler ve ilişkiyi birlikte şekillendirir.

Eğer ilk kusuru gördüğümüzde yeni bir seçenek aramaya başlarsak bu aşamaya hiçbir zaman ulaşamayabiliriz.

Çünkü gerçek yakınlık biraz savunmasızlık gerektirir.

İlişkinizi Sürekli İnternetle Karşılaştırmayın

Sosyal medya ilişkiler konusunda da gerçekçi olmayan bir karşılaştırma alanı yaratabiliyor.

Başka insanların yıldönümü sürprizlerini, romantik tatillerini ve kusursuz görünen ilişkilerini görüyoruz. Görmediğimiz şey ise tartışmaları, sıkıcı pazar günlerini, maddi problemleri ve günlük hayatın sıradanlığını.

Kendi ilişkinizin bütün gerçekliğini başka insanların seçilmiş birkaç saniyesiyle karşılaştırmak adil değildir.

Aynı şey flört profilleri için de geçerli.

Karşınızdaki gerçek insanı, başka insanların en iyi fotoğraflarından ve birkaç satırlık biyografilerinden oluşan vitrinle karşılaştırmayın.

Mesajlaşmaya Fazla Anlam Yüklemeyin

Bir mesajın geç gelmesi can sıkıcı olabilir. Ancak tek bir gecikme ilişkinin tamamıyla ilgili kesin bir sonuç vermez.

Dijital iletişimde bağlamın büyük bölümü eksiktir.

Karşınızdaki kişi toplantıda olabilir, araba kullanıyor olabilir, telefonuna bakmamış olabilir veya yalnızca o anda konuşmak istememiş olabilir.

Bir mesaj geciktiğinde zihniniz hemen kötü senaryolar oluşturmaya başlıyorsa bunu fark etmeye çalışın.

Varsayım yapmak yerine davranışın genel örüntüsüne bakmak daha sağlıklı olabilir.

Sürekli iletişimsizlik başka bir şeydir. Birkaç saatlik gecikme başka.

Kendinize Kusurlu Olma İzni Verin

FOBO yalnızca karşımızdaki kişiden mükemmellik beklemekle ilgili olmayabilir.

Bazen kendi davranışlarımız konusunda da aşırı kontrollü oluruz.

“Yanlış bir şey söylersem beni istemez.”

“Çok ilgili görünmeyeyim.”

“Duygularımı belli edersem güçsüz görünürüm.”

Bu düşünceler ilişkiyi sürekli strateji oyununa çevirebilir.

Oysa gerçek yakınlık için iki tarafın da zaman içerisinde daha doğal, kusurlu ve savunmasız hallerini gösterebilmesi gerekir.

Birinin sizi gerçekten tanıyabilmesi için yalnızca hazırladığınız en iyi versiyonunuzu değil, gerçek sizi de görmesi gerekir.

FOBO’nuz Olduğunu Nasıl Anlarsınız?

Kendinizi sürekli “Daha iyisi var mı?” sorusuna dönerken buluyorsanız, ilişkileriniz küçük kusurlar ortaya çıktığında hızla bitiyorsa veya birisiyle yakınlaşırken aynı anda yeni seçenekleri taramaya devam ediyorsanız FOBO eğilimi üzerinde düşünmeye değer olabilir.

Aynı şekilde çok sayıda insanla tanışmanıza rağmen hiçbirine yeterince zaman vermediğinizi fark ediyorsanız sorun seçeneklerin kalitesinden çok seçim yapma biçiminizde olabilir.

Ancak FOBO’nun klinik bir tanı olmadığını tekrar hatırlatmak gerekiyor. Bu kavram daha çok modern karar verme alışkanlıklarını ve sürekli alternatif arama eğilimini anlamaya yardımcı olan bir çerçeve olarak düşünülebilir.

Daha İyi Birini Ararken İyi Bir İlişkiyi Kaçırmayın

Dijital çağ bize tarihte hiç olmadığı kadar fazla seçenek sundu. Bu durum pek çok açıdan özgürleştirici. Ancak seçeneklerin sınırsız görünmesi beraberinde yeni bir problem getirdi: Bir seçim yaptığımızda vazgeçtiğimiz ihtimalleri düşünmekten kendimizi alamamak.

Romantik ilişkilerde bunun bedeli daha ağır olabilir.

Çünkü bir insanı gerçekten tanımak zaman ister. Güven zaman ister. Duygusal yakınlık zaman ister. İki kişinin birbirine alışması ve birlikte bir ilişki kurması zaman ister.

Sürekli bir sonraki seçeneğe geçiyorsak hiçbir insanın bize bütün bunları gösterecek zamanı olmayabilir.

Belki de doğru soru “Dışarıda daha iyisi var mı?” değildir.

Belki şu soruyu sormak daha anlamlıdır:

“Karşımdaki kişiyle iyi bir şey inşa edebilir miyim?”

Çünkü uzun vadeli ilişkiler kusursuz insanı keşfetmekten çok, iki gerçek insanın güven, iletişim, ortak değerler ve emek üzerinden birbirine yaklaşmasıyla gelişir.

Bazen daha iyi seçeneği aramayı bırakmak, elinizdekinin gerçek değerini ilk kez görmenizi sağlayabilir.