Evde ve Bahçede Kompost Yapımı Rehberi

Kompost; sebze-meyve kabukları, kuru yapraklar, çay ve kahve posası gibi organik maddelerin mikroorganizmalar yardımıyla ayrıştırılması sonucunda elde edilen koyu renkli, toprağı andıran doğal bir toprak düzenleyicisidir.

Kompost yaparken organik atıklar doğrudan bitkiye verilmez. Bu maddeler uygun nem, hava ve sıcaklık koşullarında zamanla parçalanır. Ayrışma tamamlandığında kötü kokmayan, kolay dağılan ve toprak kokusuna benzeyen olgun bir materyal ortaya çıkar.

Tarım ve Orman Bakanlığına bağlı Türk Tarım Orman Dergisi kompostlamayı, organik maddelerin havalandırılmış şartlarda mikroorganizmalar tarafından olgunlaştırılarak bitki besin maddelerinin yararlı hâle getirildiği süreç olarak tanımlamaktadır. Elde edilen toprağımsı son ürüne kompost adı verilir.

Kompost:

• Mutfak ve bahçe atıklarını değerlendirir.
• Çöpe giden organik madde miktarını azaltır.
• Toprağın yapısını iyileştirir.
• Toprağın su tutmasına yardımcı olur.
• Ağır toprakların daha kolay işlenmesini sağlar.
• Kumlu toprakların su ve besin tutma kapasitesini artırır.
• Toprak canlılığını destekler.
• Bitkilerin besinlerden daha iyi yararlanmasına yardımcı olur.

Ancak kompost, her durumda kimyasal veya organik gübrenin birebir yerine geçen çok güçlü bir gübre olarak görülmemelidir. Asıl faydası toprağın fiziksel ve biyolojik yapısını geliştirmesi ve besin maddelerinin yavaş biçimde geri kazanılmasını sağlamasıdır.

Kompost Hakkında Kısa Bilgiler

Konu	Genel bilgi
Kompost nedir?	Ayrıştırılmış organik maddelerden oluşan toprak düzenleyici
Ana malzemeler	Yeşil ve kahverengi organik atıklar
Yeşil malzeme	Sebze-meyve atığı, çim, kahve ve çay posası
Kahverengi malzeme	Kuru yaprak, karton, dal, saman ve talaş
Oksijen gerekir mi?	Aerobik kompostta evet
Nem nasıl olmalı?	Sıkılmış sünger kadar nemli
Karıştırma gerekir mi?	Evet, havalanmayı hızlandırır
Evde yapılabilir mi?	Evet
Balkonda yapılabilir mi?	Uygun kap ve havalandırmayla evet
Bahçede yapılabilir mi?	Evet
Ne kadar sürede oluşur?	Yönteme göre yaklaşık 2–6 ay veya daha uzun
Hazır olduğu nasıl anlaşılır?	Koyu renkli, ufalanan ve toprak kokulu olur
Kötü kokmalı mı?	Hayır
Et ve süt ürünü konur mu?	Ev tipi açık komposta önerilmez
Plastik konur mu?	Hayır
Hastalıklı bitki konur mu?	Ev tipi soğuk komposta önerilmez
Bitkiye doğrudan çok miktarda verilir mi?	Hayır, toprakla karıştırılır

Kompost Nasıl Oluşur?

Kompostun oluşmasını sağlayan temel canlılar mikroorganizmalardır.

Bakteriler, mantarlar ve diğer ayrıştırıcı canlılar organik maddeleri tüketerek daha küçük parçalara ayırır. Bu sırada:

• Oksijen tüketilir.
• Isı oluşur.
• Su buharı çıkar.
• Karbondioksit açığa çıkar.
• Organik maddeler giderek humusa benzeyen kararlı bir yapıya dönüşür.

Aktif kompostlaştırmada yığının iç sıcaklığı yükselebilir. Uygun şekilde hazırlanan sıcak kompostta sıcaklık 60–65 dereceye kadar çıkabilir. Bu sıcaklık bazı hastalık etmenlerinin ve yabancı ot tohumlarının etkisiz hâle gelmesine yardımcı olur.

Kompostun hızlı ve sağlıklı oluşması için dört temel unsur gerekir:

1. Karbon içeren kahverengi malzeme
2. Azot içeren yeşil malzeme
3. Nem
4. Oksijen

Bu dört unsurdan biri eksik olduğunda süreç yavaşlayabilir veya kötü koku oluşabilir.

Yeşil ve Kahverengi Kompost Malzemesi Nedir?

Evde kompost yapımının en kolay yolu malzemeleri iki temel gruba ayırmaktır.

Yeşil Malzemeler

Yeşil malzemeler azot bakımından daha zengindir.

Örnekler:

• Sebze kabukları
• Meyve kabukları
• Çürümeye başlamış meyve ve sebzeler
• Taze biçilmiş çim
• Yeşil yapraklar
• Çay posası
• Kahve posası
• Kahve filtresi
• Solmuş taze çiçekler
• Taze bitki budama artıkları
• Az miktarda ekmek kırıntısı

Yeşil malzemeler mikroorganizmaların çoğalması ve ayrışmanın hızlanması için azot sağlar.

Ancak çok fazla yeşil malzeme kullanılırsa kompost:

• Fazla ıslanabilir.
• Sıkışabilir.
• Havasız kalabilir.
• Ekşi veya çürük kokabilir.
• Sineklenebilir.

Kahverengi Malzemeler

Kahverengi malzemeler karbon bakımından daha zengindir.

Örnekler:

• Kuru yaprak
• İnce doğranmış kuru dal
• Saman
• Kuru ot
• Talaş
• Ağaç kabuğu
• Parçalanmış yumurta kolisi
• Baskısı ve kaplaması uygun karton
• Parçalanmış kâğıt
• Peçete ve kâğıt havlu
• Kuruyemiş kabukları
• Solmuş kuru çiçekler

Kahverengi malzeme kompostun:

• Hava almasına,
• Fazla nemin dengelenmesine,
• Kötü kokunun önlenmesine,
• Yapısının gevşek kalmasına

yardımcı olur.

Tarım ve Orman Bakanlığı kaynağında yeşil malzemeler arasında sebze-meyve atıkları, yeşil yapraklar, çay ve kahve artıkları; kahverengi malzemeler arasında kuru yaprak, sap, dal, ağaç kabuğu, talaş, gazete ve karton benzeri organik maddeler sayılmaktadır.

Kompostta Yeşil ve Kahverengi Malzeme Oranı Ne Olmalı?

Bilimsel kompostlaştırmada ideal karbon-azot oranı yaklaşık 25:1 ile 30:1 arasında ifade edilir. Ancak evde kompost yapan kişinin her malzemenin karbon ve azot miktarını hesaplaması gerekmez.

Pratik başlangıç ölçüsü olarak:

• Bir ölçü yeşil malzemeye,
• İki veya üç ölçü kahverengi malzeme

kullanılabilir.

Örneğin bir kova sebze-meyve atığı ekleniyorsa üzerine iki kova kadar:

• Kuru yaprak,
• Parçalanmış karton,
• Saman,
• İnce dal veya benzeri kahverengi malzeme

eklenebilir.

Bu sabit ve değişmez bir tarif değildir. Kompostun görüntüsüne ve kokusuna göre oran ayarlanmalıdır.

Kompost Çok Islak ve Kokuluysa

Daha fazla:

• Kuru yaprak,
• Karton,
• Saman,
• Talaş

eklenmelidir.

Kompost Çok Kuru ve Ayrışmıyorsa

• Bir miktar yeşil malzeme eklenebilir.
• Su püskürtülebilir.
• Yığın karıştırılabilir.
• Malzemeler daha küçük parçalara ayrılabilir.

Komposta Neler Konur?

Ev tipi komposta konabilecek başlıca maddeler:

• Sebze kabukları
• Meyve kabukları
• Meyve ve sebze sapları
• Kahve telvesi
• Çay posası
• Kuru yapraklar
• Biçilmiş çim
• İnce doğranmış dallar
• Solmuş çiçekler
• Saman
• Kuru ot
• Yumurta kabuğu
• Kâğıt yumurta kolisi
• Kaplamasız karton
• Boyasız veya uygun kâğıt
• Kuruyemiş kabukları
• Az miktarda talaş
• Bahçedeki sağlıklı bitki artıkları

Malzemelerin küçük parçalara ayrılması ayrışma yüzeyini artırır ve kompostun daha hızlı oluşmasına yardımcı olur. Tarım ve Orman Bakanlığı kaynakları da iri ve odunsu materyallerin yığına eklenmeden önce parçalanmasını önermektedir.

Yumurta Kabuğu Komposta Konur mu?

Evet. Yumurta kabukları yıkanıp kurutulduktan sonra küçük parçalar hâlinde komposta eklenebilir.

Yumurta kabuğu:

• Yavaş ayrışır.
• Komposta mineral katkısı sağlar.
• Büyük parçalar hâlinde uzun süre görülebilir.

Kabukların ezilmesi veya öğütülmesi ayrışmayı hızlandırabilir.

Yumurta kabuğu komposta eklendiğinde toprağın pH değerini kısa sürede tamamen değiştiren güçlü bir kireç uygulaması gibi düşünülmemelidir.

Kahve Telvesi Komposta Konur mu?

Evet. Kahve telvesi ve kâğıt kahve filtresi komposta eklenebilir.

Kahve telvesi yeşil malzeme grubunda değerlendirilir. Tek başına kalın tabaka hâlinde eklenirse sıkışabilir. Bu nedenle:

• Kuru yaprak,
• Karton,
• Saman

gibi kahverengi malzemelerle karıştırılmalıdır.

Çay Posası Komposta Konur mu?

Evet. Dökme çayın posası kompost için uygundur.

Poşet çay kullanılacaksa poşetin:

• Plastik içermediği,
• Tamamen biyolojik olarak parçalanabilir olduğu

kontrol edilmelidir.

Plastik lif içeren çay poşetleri komposta atılmamalıdır.

Karton Komposta Konur mu?

Evet. Temiz, kaplamasız ve küçük parçalara ayrılmış karton kahverengi malzeme olarak kullanılabilir.

Uygun karton örnekleri:

• Yumurta kolisi
• Düz kahverengi koli
• Tuvalet kâğıdı rulosu
• Kâğıt havlu rulosu

Kullanılmaması gerekenler:

• Plastik kaplamalı karton
• Çok parlak baskılı karton
• Yağlı pizza kutusu bölümleri
• Metal folyo içeren ambalajlar
• Bant, zımba ve plastik parçalar

Karton komposta eklenmeden önce bant ve etiketleri çıkarılmalı, küçük parçalara ayrılmalıdır.

Narenciye Kabukları Komposta Konur mu?

Portakal, mandalina ve limon kabukları küçük miktarlarda normal bahçe kompostuna eklenebilir. Ancak çok fazla narenciye kabuğu:

• Kompostun dengesini bozabilir.
• Ayrışmayı yavaşlatabilir.
• Kabukların uzun süre görünür kalmasına neden olabilir.

Kabukların küçük doğranması ve bol kahverengi malzemeyle karıştırılması uygundur.

Ev tipi küçük solucan kompostunda narenciye miktarı özellikle sınırlı tutulmalıdır.

Soğan ve Sarımsak Komposta Konur mu?

Tarım ve Orman Bakanlığına ait bazı ev kompostu rehberlerinde soğan ve sarımsağın antibakteriyel özellikleri nedeniyle küçük ev kompostlarına konulmaması önerilmektedir.

Büyük ve iyi yönetilen bahçe kompostlarında az miktarda soğan ve sarımsak artığı zamanla ayrışabilir. Ancak yeni başlayanların küçük kaplarında:

• Fazla miktarda kullanmaması,
• Küçük doğraması,
• Kahverengi malzemelerle karıştırması

daha güvenlidir.

Komposta Neler Konmaz?

Evde yapılan açık veya soğuk komposta şu maddeler konulmamalıdır:

• Et
• Tavuk
• Balık
• Kemik
• Süt
• Peynir
• Yoğurt
• Yağlı yemek
• Kızartma yağı
• Soslu yemek
• Çok tuzlu gıdalar
• Plastik
• Cam
• Metal
• Islak mendil
• Bebek bezi
• Sigara izmariti
• Elektrikli süpürge torbası içeriği
• İnsan veya evcil hayvan dışkısı
• Kedi kumu
• Köpek dışkısı
• Hastalıklı bitki parçaları
• Tohuma kaçmış istilacı yabancı otlar
• Kimyasal ilaç uygulanmış bilinmeyen materyaller
• Boyalı ve işlem görmüş ahşap
• Kömür ve mangal külü
• Parlak, plastik kaplı kâğıt ve karton

Et, süt, yağlı gıdalar ve yemek artıkları açık ev kompostunda:

• Kötü koku,
• Sinek,
• Fare,
• Kedi ve köpek,
• Hastalık etmeni

riskini artırabilir. Tarım ve Orman Bakanlığı kaynaklarında da et, süt ürünleri, yağlı artıklar, plastik ve organik olmayan ürünlerin ev kompostuna karıştırılmaması önerilmektedir.

Pişmiş Yemek Artıkları Komposta Konur mu?

Ev tipi geleneksel komposta pişmiş ve yağlı yemek artıkları önerilmez.

Özellikle:

• Etli yemek,
• Sütlü yemek,
• Yağlı pilav,
• Makarna,
• Soslu yemek,
• Tuzlu gıda

koku ve zararlı hayvan sorununa yol açabilir.

Pişmiş yemek atıklarını değerlendirmek isteyenler kapalı sistem Bokashi gibi farklı fermantasyon yöntemlerini araştırabilir. Bokashi, klasik havalı bahçe kompostundan farklı bir işlemdir.

Hastalıklı Bitkiler Komposta Konur mu?

Hastalıklı yaprak ve bitkiler ev tipi soğuk komposta konulmamalıdır.

Soğuk kompost yığını:

• Mantar sporlarını,
• Bakterileri,
• Zararlı yumurtalarını,
• Bazı yabancı ot tohumlarını

öldürecek sıcaklığa ulaşmayabilir.

Domates mildiyösü, külleme, kök çürüklüğü veya başka ciddi hastalık bulunan bitkiler yerel atık kurallarına uygun şekilde uzaklaştırılmalıdır.

Yalnızca sıcaklığı ve süresi düzenli kontrol edilen profesyonel sıcak kompost sistemleri bazı hastalık etmenlerini azaltabilir.

Yabancı Otlar Komposta Konur mu?

Tohum oluşturmamış ve hastalık taşımayan genç yabancı otlar komposta eklenebilir.

Ancak:

• Tohuma kaçmış yabancı otlar,
• Kökünden yeniden çoğalan istilacı türler,
• Hastalıklı yabancı otlar

soğuk komposta konulmamalıdır.

Kompost yeterince ısınmazsa yabancı ot tohumları canlı kalabilir ve kompost bahçeye yayıldığında yeniden çimlenebilir.

Evde Kompost Nasıl Yapılır?

Evde kompost yapmak için özel ve pahalı bir makine zorunlu değildir.

Kullanılabilecek kaplar:

• Kapaklı plastik çöp kovası
• Ahşap kompost kutusu
• Delikli varil
• Hazır kompost kutusu
• Tel örgüden yapılan yığın alanı

olabilir.

Kabın veya yığının hava alması gerekir.

Gerekli Malzemeler

• Delikli kompost kabı
• Yeşil mutfak atıkları
• Kahverengi kuru malzemeler
• Bir miktar bahçe toprağı veya olgun kompost
• Su
• Karıştırma çubuğu veya bahçe çatalı

Adım Adım Ev Kompostu

1. Uygun Yer Seçin

Kompost kabını:

• Doğrudan bütün gün yakıcı güneş almayan,
• Yağmur altında suyla dolmayan,
• Hava alan,
• Kolay ulaşılabilen

bir yere koyun.

Bahçede hafif gölgeli alan tercih edilebilir. Balkonda komşuları ve ev içini rahatsız etmeyecek havadar bir yer seçilebilir.

2. Kabın Hava Deliklerini Hazırlayın

Plastik kova kullanılıyorsa:

• Yanlara,
• Kapağa,
• Gerekirse alt bölüme

küçük hava ve drenaj delikleri açılabilir.

Alt deliklerden sıvı çıkabileceği için kabın altında uygun bir tepsi veya zemin bulunmalıdır. Kabın içinde su birikmemelidir.

3. Alta Kahverengi Malzeme Koyun

İlk katmana:

• İnce kuru dal,
• Kuru yaprak,
• Parçalanmış karton,
• Saman

konulabilir.

Bu tabaka hava boşluğu oluşturur ve fazla nemin dengelenmesine yardımcı olur.

4. Yeşil Malzeme Ekleyin

Sebze ve meyve kabuklarını küçük parçalara ayırarak ekleyin.

Çok kalın bir mutfak atığı tabakası oluşturmamak gerekir.

5. Üzerini Kahverengi Malzemeyle Kapatın

Her mutfak atığı eklemesinden sonra üzerini:

• Kuru yaprak,
• Karton,
• Saman

ile kapatmak:

• Kokuyu,
• Sineklenmeyi,
• Fazla nemi

azaltmaya yardımcı olur.

6. Biraz Toprak veya Olgun Kompost Ekleyin

Az miktarda bahçe toprağı veya daha önce hazırlanmış olgun kompost, yığına mikroorganizma eklenmesine yardımcı olabilir.

Ancak kabı toprakla doldurmak gerekmez.

7. Nemini Kontrol Edin

Kompost:

• Kupkuru olmamalı,
• İçinden su damlayacak kadar ıslak olmamalıdır.

İdeal kıvam sıkılmış bir süngere benzetilebilir.

Bir avuç malzeme sıkıldığında:

• Şeklini hafifçe korumalı,
• Elinizden su akmamalıdır.

8. Düzenli Karıştırın

Kompost haftada yaklaşık bir kez veya ihtiyaç duyulduğunda karıştırılabilir.

Karıştırma:

• Oksijen sağlar.
• Malzemelerin eşit ayrışmasını destekler.
• Kötü kokuyu azaltır.
• Süreci hızlandırır.

Tarım ve Orman Bakanlığı kaynağı da havalanabilir kap kullanılmasını veya malzemenin zaman zaman karıştırılmasını önermektedir.

9. Yeni Atıkları Doğru Şekilde Ekleyin

Yeni mutfak atıklarını doğrudan en üstte açık bırakmayın.

Yığının ortasında küçük bir çukur açın, atıkları ekleyin ve üzerini kahverengi malzemeyle kapatın.

10. Olgunlaşmasını Bekleyin

Kaba sürekli yeni malzeme eklendiğinde bütün kompost aynı anda olgunlaşmaz.

Daha düzenli sonuç için:

• Bir kap dolunca yeni atık eklemeyi bırakın.
• Olgunlaşmaya ayırın.
• Yeni atıklar için ikinci bir kap kullanın.

Bahçede Kompost Yığını Nasıl Yapılır?

Bahçede kompost için yaklaşık 1 metre genişliğinde ve yüksekliğinde bir yığın hazırlanabilir.

Çok küçük yığın ısıyı korumakta zorlanabilir. Çok büyük yığın ise havasız kalabilir.

Katmanlı Kompost Yığını

Tarım ve Orman Bakanlığı kaynağında sıcak kompost için şu örnek katman sistemi verilmektedir:

• Yaklaşık 15 santimetre kahverengi malzeme
• Yaklaşık 15 santimetre yeşil malzeme
• Hafif karıştırma
• Yaklaşık 3 santimetre bahçe toprağı
• Nemlendirme

Bu işlem yığın tamamlanana kadar tekrarlanabilir.

Ev bahçesinde ölçülerin santimetre santimetre uygulanması şart değildir. Esas olan yeşil ve kahverengi malzemelerin dengeli karıştırılmasıdır.

Balkonda Kompost Nasıl Yapılır?

Balkonda kompost yapmak mümkündür ancak koku, sıvı ve sinek kontrolüne daha fazla dikkat edilmelidir.

Balkon kompost kabı:

• Kapaklı,
• Hava delikli,
• Altında sıvı toplama bölümü bulunan,
• Yağmur almayan,
• Güneş altında aşırı ısınmayan

bir yapıda olmalıdır.

Her mutfak atığı eklemesinde üzerine bol miktarda:

• Parçalanmış karton,
• Kuru yaprak,
• Talaş

eklenmesi faydalıdır.

Kabın ağzı hava geçiren ince bir tül veya uygun kapakla korunarak sinek girişi azaltılabilir. Tarım ve Orman Bakanlığı kaynağı da balkon kompostunda hava alabilen ancak sineklenmeyi sınırlandıran tül örtü kullanılabileceğini belirtmektedir.

Saksıda Kompost Yapılır mı?

Doğrudan bitkinin yetiştiği saksıya sürekli mutfak atığı gömmek doğru değildir.

Taze organik atık:

• Koku oluşturabilir.
• Sinek çekebilir.
• Kök çevresinde havasızlık yaratabilir.
• Ayrışırken bitkinin köklerine zarar verebilir.
• Küf ve zararlı sorununa yol açabilir.

Kompost ayrı bir kapta olgunlaştırılmalı, hazır olduktan sonra saksı toprağına karıştırılmalıdır.

Sıcak Kompost Nedir?

Sıcak kompost, yeterli büyüklükte hazırlanan ve karbon, azot, su ile oksijen dengesi sağlanarak hızlı ayrıştırılan kompost yöntemidir.

Sıcak kompostta:

• Yığın sıcaklığı yükselir.
• Malzemeler daha hızlı ayrışır.
• Düzenli çevirme gerekir.
• Nem sürekli kontrol edilir.
• Yeterli malzemenin aynı anda bulunması gerekir.

İyi yönetilen sıcak kompost, soğuk komposta göre daha kısa sürede tamamlanabilir. Yüksek sıcaklık bazı yabancı ot tohumlarının ve hastalık etmenlerinin azalmasına yardımcı olabilir.

Ancak yalnızca yığının kısa süre ısınması bütün hastalıkların ortadan kalktığı anlamına gelmez. Yığının bütün bölümlerinin yeterli sıcaklığa ulaşması için düzenli çevrilmesi gerekir.

Soğuk Kompost Nedir?

Soğuk kompost, organik atıkların zaman içinde yavaşça parçalanmasına dayanan daha kolay bir yöntemdir.

Avantajları:

• Daha az emek ister.
• Sürekli sıcaklık ölçmeye gerek yoktur.
• Küçük bahçelerde uygulanabilir.
• Malzemeler zamanla eklenebilir.

Dezavantajları:

• Daha uzun sürer.
• Yabancı ot tohumlarını öldürmeyebilir.
• Hastalıklı bitkiler için uygun değildir.
• Kalın veya iri malzemeler uzun süre ayrışmayabilir.

Evlerde en sık uygulanan yöntem soğuk komposttur. Tarım ve Orman Bakanlığına ait kaynakta da ev kompostu için çoğunlukla yeşil ve kahverengi malzemelerin üst üste yerleştirildiği soğuk yöntemden söz edilmektedir.

Solucan Kompostu Nedir?

Solucan kompostu, belirli kompost solucanlarının organik atıkları işlemesiyle elde edilen farklı bir kompost türüdür.

Genellikle:

• Kırmızı Kaliforniya solucanı olarak bilinen türler,
• Kontrollü nem,
• Uygun sıcaklık,
• Küçük doğranmış gıda atıkları

kullanılır.

Solucan kutusuna:

• Fazla narenciye,
• Soğan ve sarımsak,
• Et,
• Süt,
• Yağlı yemek,
• Tuzlu gıda

konulmamalıdır.

Solucan kompostu klasik sıcak komposttan farklıdır. Kutunun aşırı ısınması solucanların ölmesine neden olabilir.

Bokashi Kompostu Nedir?

Bokashi, klasik anlamda doğrudan olgun kompost üretmeyen, organik atıkları kapalı ve oksijensiz ortamda fermente eden bir yöntemdir.

Bu sistemde:

• Özel mikroorganizmalı kepek kullanılır.
• Kap tamamen kapalı tutulur.
• Bazı pişmiş yemekler de işlenebilir.
• Ortaya çıkan materyal daha sonra toprağa gömülerek veya komposta eklenerek ayrıştırılır.

Bokashi kovasından çıkan madde doğrudan olgun kompost gibi saksıya yüksek miktarda eklenmemelidir. Önce toprakta ayrışması gerekir.

Kompost Ne Kadar Sürede Hazır Olur?

Kompostun oluşma süresi:

• Malzemelerin büyüklüğüne,
• Yeşil-kahverengi dengesine,
• Nem miktarına,
• Hava sıcaklığına,
• Karıştırma sıklığına,
• Yönteme,
• Yığının büyüklüğüne

göre değişir.

Ev tipi kompost yaklaşık 2–6 ay içinde oluşabilir. Soğuk ve az karıştırılan kompostlarda süreç daha uzun sürebilir.

Sıcak kompostun aktif ayrışma kısmı daha kısa sürebilir ancak bitkilere verilmeden önce olgunlaşma dönemi tamamlanmalıdır.

Kompostun Hazır Olduğu Nasıl Anlaşılır?

Olgun kompost:

• Koyu kahverengi veya siyaha yakın görünür.
• Kolay ufalanır.
• Toprak gibi kokar.
• Başlangıçtaki atıkların çoğu tanınmaz.
• Isınması sona ermiştir.
• Sineklenme ve çürük kokusu yoktur.
• Ele alındığında yağlı veya yapışkan değildir.

Birkaç küçük dal, yumurta kabuğu veya sert çekirdek görülebilir. Bunlar elenerek yeni kompost yığınına geri konulabilir.

Tarım ve Orman Bakanlığı kaynağına göre malzemenin kahverengiye dönmesi ve toprak gibi kokmaya başlaması kompostun olgunlaştığını gösteren önemli belirtilerdir.

Olgunlaşmamış Kompost Kullanılır mı?

Tam olgunlaşmamış kompost özellikle fide ve hassas bitkilerin köklerine doğrudan verilmemelidir.

Olgunlaşmamış kompost:

• Ayrışmaya devam eder.
• Topraktaki oksijeni tüketebilir.
• Geçici azot eksikliği oluşturabilir.
• Kökleri rahatsız edebilir.
• Kötü koku ve sinek sorununa yol açabilir.
• Bazı bitkilere zarar verebilecek organik asitler içerebilir.

Kompostun ısısı düşmüş, kokusu topraklaşmış ve yapısı kararlı hâle gelmiş olmalıdır.

Kompost Neden Kötü Kokar?

Sağlıklı kompost yoğun çürük veya kanalizasyon kokusu oluşturmamalıdır.

Kötü kokunun başlıca nedenleri:

• Fazla yeşil malzeme
• Çok fazla su
• Havasızlık
• Yığının sıkışması
• Et ve süt ürünleri
• Yağlı yemek atıkları
• Yetersiz kahverengi malzeme

olabilir.

Çözüm

1. Kompostu karıştırın.
2. Kuru yaprak veya karton ekleyin.
3. Fazla suyun tahliye olmasını sağlayın.
4. Hava deliklerini açın.
5. Et, süt veya yağlı maddeleri çıkarın.
6. Üstünü kuru kahverengi malzemeyle kapatın.

Kompost Neden Sineklenir?

Sineklenmenin nedenleri:

• Mutfak atıklarının açıkta kalması
• Meyve kabuklarının üst yüzeye bırakılması
• Kabın fazla ıslak olması
• Kapağın veya tülün yeterli olmaması
• Et ve yemek artığı eklenmesi

olabilir.

Çözüm

• Yeni atıkları yığının ortasına gömün.
• Üstüne kuru yaprak veya karton ekleyin.
• Kabın kapağını kontrol edin.
• Hava deliklerini ince tülle koruyun.
• Fazla nemi azaltın.
• Et, süt ve yağlı gıda eklemeyin.

Kompost Neden Isınmıyor?

Kompostun ısınmamasının nedenleri:

• Yığının çok küçük olması
• Azotlu yeşil malzemenin yetersiz olması
• Malzemenin çok kuru olması
• Havanın çok soğuk olması
• Malzemelerin çok iri olması
• Kompostun aktif dönemini tamamlamış olması

olabilir.

Soğuk kompostun hiç belirgin şekilde ısınmaması normal olabilir. Isınma, kompostun oluşması için her yöntemde zorunlu değildir.

Kompost Çok Islaksa Ne Yapılır?

Belirtiler:

• Elinize su gelmesi
• Çamurumsu yapı
• Ekşi koku
• Malzemenin yapışması
• Sineklenme

olabilir.

Çözüm:

• Parçalanmış karton ekleyin.
• Kuru yaprak ekleyin.
• Kompostu karıştırın.
• Kabın drenaj deliklerini açın.
• Bir süre yeni yaş atık eklemeyin.
• Yağmurdan koruyun.

Kompost Çok Kuruysa Ne Yapılır?

Belirtiler:

• Aylarca değişmeden kalması
• Yaprak ve kartonların kuru kalması
• Tozlu görünüm
• Isınmama
• Mikroorganizma faaliyetinin yavaşlaması

olabilir.

Çözüm:

• Az miktarda su püskürtün.
• Yeşil mutfak atığı ekleyin.
• Yığını karıştırın.
• Üzerini nemi koruyacak şekilde örtün.
• Büyük parçaları küçültün.

Suyu bir anda çok fazla dökmek yerine azar azar eklemek gerekir.

Kompost Nasıl Kullanılır?

Olgun kompost:

• Sebze bahçesinde
• Meyve ağaçlarının çevresinde
• Çiçek tarhlarında
• Saksı karışımlarında
• Çim alanlarda
• Yeni dikim çukurlarında toprak düzenleyici olarak
• Fide yetiştirme harçlarında sınırlı oranda

kullanılabilir.

Sebze Bahçesinde Kompost Kullanımı

Ekim veya dikim öncesinde toprağın yüzeyine yaklaşık birkaç santimetre kompost serilip üst toprakla karıştırılabilir.

Büyüme döneminde bitkilerin çevresine ince tabaka hâlinde uygulanabilir.

Kompost:

• Bitkinin gövdesine yığılmamalı,
• Kök boğazını kapatmamalı,
• Toprağın tamamen yerine kullanılmamalıdır.

Domatese Kompost Verilir mi?

Evet. Olgun kompost domates toprağının organik maddesini ve su tutma kapasitesini artırabilir.

Domates dikiminden önce kompost toprağa karıştırılabilir. Büyüme sırasında gövdeden uzak tutulacak şekilde yüzeye ince tabaka serilebilir.

Ancak kompost kullanılması domatesin bütün azot, fosfor ve potasyum ihtiyacının kesinlikle karşılandığı anlamına gelmez. Toprak yapısı ve bitkinin gelişimi ayrıca izlenmelidir.

Üzüm ve Ceviz Ağacına Kompost Verilir mi?

Evet. Olgun kompost meyve ağaçları ve asmaların kök çevresindeki toprağa uygulanabilir.

Uygulama:

• Gövdeye değmeyecek,
• Taç izdüşümüne yayılacak,
• İnce tabaka hâlinde olacak,
• Toprağın üst kısmına hafifçe karıştırılacak

şekilde yapılabilir.

Gövde dibine kalın kompost yığını yapmak:

• Sürekli nem,
• Kabuk çürümesi,
• Kemirgen saklanması

gibi sorunlara yol açabilir.

Saksı Toprağına Ne Kadar Kompost Konur?

Saf kompostun içine doğrudan bitki dikmek genellikle önerilmez.

Saksı karışımında başlangıç için:

• Yaklaşık yüzde 10–25 olgun kompost,
• Kalan bölümde uygun saksı toprağı, torf, cocopeat ve drenaj malzemesi

kullanılabilir.

Oran:

• Kompostun yapısına,
• Bitki türüne,
• Tuzluluğuna,
• Olgunluk düzeyine

göre değişir.

Fide ve hassas bitkilerde daha düşük oran tercih edilmelidir.

Kompost Gübre midir?

Kompost günlük dilde organik gübre olarak adlandırılır. Ancak teknik açıdan en doğru tanım organik toprak düzenleyicidir.

Kompostta bitki besin maddeleri bulunur fakat miktarları:

• Kullanılan malzemeye,
• Üretim yöntemine,
• Olgunluk derecesine

göre değişir.

Kompostun temel etkileri:

• Organik madde kazandırmak,
• Toprak yapısını iyileştirmek,
• Su tutmayı artırmak,
• Toprak canlılığını desteklemek,
• Besinleri yavaşça sağlamak

şeklindedir.

Tarım ve Orman Bakanlığı kaynağı kompostun toprağın boşluk hacmini, su tutma kapasitesini ve havalanmasını artırabildiğini; zor işlenen toprakların işlenmesini kolaylaştırdığını ve gübre tüketiminin azaltılmasına yardımcı olduğunu belirtmektedir.

Kompost ile Hayvan Gübresi Aynı mı?

Hayır.

Hayvan Gübresi

Hayvan dışkısı ve altlık materyalinden oluşur. Taze hâli:

• Yüksek amonyak,
• Tuz,
• Patojen,
• Yabancı ot tohumu

içerebilir.

İyi yanmış veya kompostlanmış olması gerekir.

Kompost

Çeşitli bitkisel ve uygun organik atıkların kontrollü ayrışmasıyla oluşur.

Hayvan gübresi kompost üretiminde azotlu bir malzeme olarak kullanılabilir. Ancak evde kullanılan kedi ve köpek dışkısı gıda yetiştirilen bahçelerin kompostuna eklenmemelidir.

Kompost ile Torf Aynı mı?

Hayır.

Kompost organik atıkların ayrıştırılmasıyla üretilir.

Torf ise binlerce yıl boyunca bataklık alanlarda biriken organik maddelerden çıkarılan doğal bir materyaldir.

Kompost:

• Besin ve mikroorganizma içerir.
• Atıkların değerlendirilmesini sağlar.
• Toprağa organik madde kazandırır.

Torf:

• Hafif bir yetiştirme ortamıdır.
• Su tutabilir.
• Genellikle besin içeriği düşüktür.
• Doğal alanlardan çıkarılması çevresel kaygılar oluşturabilir.

Kompostun Faydaları Nelerdir?

Organik Atıkları Azaltır

Sebze-meyve atıkları çöpe gitmek yerine yeniden toprağa kazandırılır.

Toprağın Su Tutmasını Artırır

Özellikle kumlu topraklarda suyun daha uzun süre tutulmasına yardımcı olabilir.

Ağır Toprağı Gevşetir

Killi toprağın daha kolay işlenmesine ve hava almasına katkı sağlayabilir.

Toprak Canlılığını Destekler

Olgun kompost yararlı mikroorganizmalar ve organik maddeler içerir.

Besinleri Yavaşça Sağlar

Bitki besinleri hızlı ve tek seferde değil, ayrışma devam ettikçe daha yavaş açığa çıkar.

Erozyonu Azaltmaya Yardımcı Olur

Toprak yapısının ve su tutmanın iyileşmesi yüzey akışını azaltabilir.

Gübre Kullanımını Azaltabilir

Kompost toprağın besinleri tutmasını ve bitkilerin bunlardan yararlanmasını destekleyebilir.

Kompost Yaparken En Sık Yapılan Hatalar

Yalnızca Mutfak Atığı Kullanmak

Kompost fazla ıslanır, sıkışır ve kötü kokar.

Kahverengi Malzeme Eklememek

Kuru yaprak, karton ve saman olmadan hava ve nem dengesi bozulur.

Atıkları Büyük Parçalar Hâlinde Atmak

Ayrışma çok yavaşlar.

Kabı Havasız Bırakmak

Anaerobik çürüme ve ağır koku oluşabilir.

Fazla Su Vermek

Kompost çamurlaşır ve oksijensiz kalır.

Tamamen Kurumasına İzin Vermek

Mikroorganizma faaliyeti yavaşlar.

Et ve Süt Ürünleri Eklemek

Koku, sinek ve kemirgen sorunu doğurur.

Kompostu Hiç Karıştırmamak

Havasız bölgeler oluşabilir ve ayrışma uzar.

Olgunlaşmadan Kullanmak

Bitki köklerine zarar verebilir.

Saf Komposta Fide Dikmek

Tuzluluk, nem ve besin dengesi sorunları ortaya çıkabilir.

Kompost Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Kompost nedir?

Organik atıkların mikroorganizmalar tarafından ayrıştırılmasıyla oluşan koyu renkli ve toprağı andıran organik materyaldir.

Kompost doğal gübre midir?

Besin maddeleri içerdiği için organik gübre olarak anılır; asıl görevi toprağı düzenlemek ve organik madde kazandırmaktır.

Evde kompost yapılır mı?

Evet. Hava alan kap, doğru malzeme dengesi ve nem kontrolüyle yapılabilir.

Balkonda kompost kokar mı?

Doğru yapılan kompost ağır kötü koku oluşturmaz. Fazla ıslaklık, havasızlık ve yanlış gıdalar kokuya neden olur.

Kompost kaç ayda olur?

Ev tipi kompost çoğunlukla 2–6 ayda hazırlanabilir. Yönteme ve şartlara göre daha uzun sürebilir.

Kompost her gün karıştırılır mı?

Gerekmez. Haftada bir veya ihtiyaç oldukça karıştırmak çoğu ev kompostu için yeterli olabilir.

Komposta su verilir mi?

Malzeme kuruysa su püskürtülebilir. İçinden su akacak kadar ıslatılmamalıdır.

Komposta toprak konur mu?

Az miktarda bahçe toprağı veya olgun kompost eklenebilir. Kabın büyük bölümünü toprakla doldurmak gerekmez.

Komposta yumurta kabuğu konur mu?

Evet. Küçültülerek eklenmesi daha uygundur.

Komposta kahve telvesi konur mu?

Evet. Kahverengi kuru malzemelerle karıştırılmalıdır.

Komposta çay konur mu?

Dökme çay posası konabilir. Plastik içeren poşetler çıkarılmalıdır.

Komposta ekmek konur mu?

Az miktarda sade ekmek eklenebilir. Fazlası sinek ve kemirgen çekebilir.

Komposta portakal kabuğu konur mu?

Az miktarda ve küçük doğranarak konabilir. Çok fazla narenciye eklenmemelidir.

Komposta soğan konur mu?

Küçük ev kompostlarında özellikle fazla miktarda kullanılması önerilmez.

Komposta et konur mu?

Ev tipi açık komposta konulmamalıdır.

Komposta süt ürünü konur mu?

Hayır. Koku ve zararlı hayvan sorununa yol açabilir.

Kedi ve köpek dışkısı komposta konur mu?

Yenilebilir bitkiler için hazırlanan ev kompostuna konulmamalıdır.

Komposta kül konur mu?

İşlem görmemiş temiz odun külü çok küçük miktarda kullanılabilir. Kömür, mangal briketi ve boyalı ahşap külü kullanılmamalıdır. Fazla kül kompostun pH ve tuz dengesini bozabilir.

Kompost neden beyazlar?

Beyaz mantar iplikleri veya aktinomisetler ayrışmanın doğal parçası olabilir. Kötü koku ve çürüme yoksa genellikle sorun değildir.

Kompost neden kurtlanır?

Meyve sineği larvaları veya başka böcekler açıkta kalan mutfak atıklarından kaynaklanabilir. Üzeri kahverengi malzemeyle kapatılmalıdır.

Kompost hazır olunca nasıl saklanır?

Kuru ve gölgeli alanda, hava alabilen bir torba veya kapta saklanabilir. Tamamen havasız ve çok ıslak bırakılmamalıdır.

Kompost bitkiyi yakar mı?

Tam olgunlaşmamış, tuzlu veya fazla miktarda kullanılan kompost bitkiye zarar verebilir. Olgun kompost uygun oranda toprağa karıştırılmalıdır.

Kompost bütün gübre ihtiyacını karşılar mı?

Her zaman değil. Kompostun besin içeriği değişkendir. Yoğun ürün alınan sebze bahçelerinde toprak analizine göre ek besleme gerekebilir.

Kolay Ev Kompostu Tarifi

Yeni başlayanlar için en basit yöntem şöyledir:

1. Hava delikleri bulunan kapaklı bir kova hazırlayın.
2. Altına kuru yaprak ve parçalanmış karton koyun.
3. Bir kat küçük doğranmış sebze-meyve atığı ekleyin.
4. Üzerini iki kat kuru yaprak veya kartonla kapatın.
5. Az miktarda bahçe toprağı veya eski kompost ekleyin.
6. Malzeme kuruysa hafifçe nemlendirin.
7. Her yeni mutfak atığında üzerine kahverengi malzeme ekleyin.
8. Haftada yaklaşık bir kez karıştırın.
9. Kötü koku varsa kuru malzeme ekleyip havalandırın.
10. Koyu renkli, ufalanan ve toprak kokulu hâle gelene kadar bekleyin.

Sonuç

Kompost, mutfak ve bahçe atıklarını yeniden toprağa kazandırmanın en kolay yollarından biridir.

Başarılı bir kompost için en önemli kurallar şunlardır:

• Yeşil ve kahverengi maddeleri dengeli kullanmak
• Mutfak atıklarını açıkta bırakmamak
• Kompostu sıkılmış sünger kadar nemli tutmak
• Hava almasını sağlamak
• Zaman zaman karıştırmak
• Et, süt, yağ ve plastik eklememek
• Malzemeleri küçük parçalara ayırmak
• Kompost olgunlaşmadan bitkilere vermemek

Kompost ağır biçimde kokuyorsa bu normal değildir. Çoğunlukla yığın fazla ıslak, fazla yeşil malzemeli veya havasızdır. Kuru yaprak ve karton ekleyerek, yığını karıştırarak sorun düzeltilebilir.

Hazır kompost koyu renkli, gevşek ve toprak kokulu olur. Bahçe toprağına veya saksı karışımına eklendiğinde toprağın su tutmasını, havalanmasını ve işlenmesini iyileştirmeye yardımcı olur.

Önemli Bilgilendirme: Bu içerik genel ev ve bahçe kompostu uygulamaları için hazırlanmıştır. Belediyelerin organik atık, hayvan gübresi ve hastalıklı bitki atıklarıyla ilgili yerel kuralları farklı olabilir. Ticari kompost üretiminde sıcaklık, hijyen, ruhsat ve ürün standartları için ilgili mevzuat ile uzman görüşü esas alınmalıdır.